Ẩm thực cung đình Huế

Trong những thứ mà triều Nguyễn để lại cho Huế, có một thứ không xây bằng gạch đá mà xây bằng hương vị. Đó là ẩm thực cung đình, một nghệ thuật ăn uống được chắt lọc qua nhiều thế hệ bếp ngự, và đến hôm nay vẫn còn sống động trên từng mâm cỗ xứ cố đô.

Mâm ngự thiện của vua triều Nguyễn không đơn giản là bữa ăn. Đó là cả một triết lý. Người bếp ngự phải tuân theo triết lý ngũ sắc, ngũ vị và ngũ hành, nghĩa là mỗi món ăn đều phải hội đủ năm màu sắc, năm vị, và cân bằng năm yếu tố của đất trời. Một mâm cỗ cung đình đúng chuẩn có thể khiến cả nhà ngắm mãi mà chưa nỡ ăn, vì nó đẹp như một bức tranh sơn mài.

Cái cầu kỳ tinh tế hiếm có ấy không chỉ nằm ở nguyên liệu hay công thức. Nó nằm ở bàn tay và con mắt của người đầu bếp. Một miếng thịt được thái như thế nào, một bát chè được tạo hình ra sao, một đĩa rau được xếp theo trật tự nào. Mỗi chi tiết nhỏ đều mang dụng ý, như người ta soạn một bài thơ vậy.

Cả nhà thử tưởng tượng mình là một người đầu bếp trong cung vua ngày xưa. Mỗi sáng thức dậy, nhiệm vụ là bày ra một mâm ăn năm màu năm vị thật đẹp, thật hài hòa, để dâng lên nhà vua. Không được có một màu thừa, không được có một vị thiếu. Áp lực đó biến mỗi bữa ăn thành một tác phẩm nghệ thuật.

Ẩm thực cung đình Huế hôm nay không còn bó hẹp trong hoàng cung. Người Huế đã mang những công thức ấy ra ngoài, đưa vào những bữa cơm gia đình, những quán ăn nhỏ, những mâm cỗ đặc biệt. Ai đã từng một lần thưởng thức sẽ hiểu vì sao người ta nói rằng ăn ở Huế là ăn bằng cả con mắt lẫn cái lưỡi.

Đến Huế, cả nhà đừng chỉ ngắm những mái cung vàng hay những bức tường thành rêu phong. Hãy kéo ghế ngồi xuống trước một mâm ăn đúng điệu xứ cố đô. Năm màu sắc xếp thành hàng, năm vị hòa vào nhau nhẹ nhàng. Đó là lúc cả nhà hiểu rằng Huế không chỉ là một địa danh, mà là cả một cách sống đẹp đã được gìn giữ qua bao nhiêu thế hệ.