Bến Vàm Lũng – Đường Hồ Chí Minh trên biển
Ngày mười sáu tháng mười năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai, một con tàu từ từ cập bến trong màn đêm.
Không có tiếng hô hào, không có đám đông chờ đón. Chỉ có những con người thầm lặng, những bàn tay chuyền vội ba mươi tấn vũ khí xuống bến rạch tối tăm. Và tiếng thở phào nhẹ nhõm của một chuyến tàu vượt qua hàng trăm hải lý mà kẻ thù không hay biết.
Con tàu đó tên là Phương Đông Một. Bến đón nó là Vàm Lũng, Cà Mau.
Để hiểu vì sao chuyến tàu đó quan trọng đến vậy, cả nhà cần biết bối cảnh. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt, chiến trường miền Nam đang thiếu vũ khí trầm trọng. Con đường bộ xuyên Trường Sơn quá khó, quá chậm và quá nguy hiểm. Một số người quyết định thử đi đường biển. Ngày hai mươi ba tháng mười năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt, Đoàn bảy trăm năm mươi chín được thành lập để nghiên cứu và tổ chức tuyến vận tải quân sự bằng đường biển, sau này đổi tên thành Đoàn một trăm hai mươi lăm.
Trước đó, một đội tàu do đồng chí Bông Văn Dĩa chỉ huy đã rời rạch Cá Mòi, Mũi Cà Mau vào ngày mồng một tháng tám năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt, lênh đênh vượt biển ra miền Bắc bằng phương tiện thô sơ để báo cáo tình hình và chuẩn bị mở bến. Đến tháng tư năm sau, đội tàu trở về Vàm Lũng an toàn. Chuyến đi và về đó là điều kiện tiên quyết để mở tuyến.
Và rồi Phương Đông Một xuất phát.
Tàu rời cảng Đồ Sơn, Hải Phòng ngày mười một tháng mười năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai. Thuyền trưởng Lê Văn Một và chính trị viên Bông Văn Dĩa chỉ huy hành trình. Tàu phải ngụy trang, thay đổi hành trình, tránh mọi điểm tuần tra. Năm ngày sau, ngày mười sáu tháng mười, tàu cập Bến Vàm Lũng an toàn. Ba mươi tấn vũ khí được bàn giao. Theo Cục Di sản văn hóa, sự kiện đó đánh dấu chuyến tàu khai thông tuyến vận tải chiến lược trên biển vào Bến Vàm Lũng.
Bến Vàm Lũng không chỉ là một điểm địa lý. Đây là nơi kết nối đầu cầu miền Bắc với chiến trường miền Nam, là nơi hội tụ lòng dũng cảm của những thủy thủ không số, và là nơi nhân dân Rạch Gốc, Tân Ân che chở và bảo vệ từng chuyến hàng.
Quy mô của con đường im lặng ấy thật đáng kinh ngạc. Riêng tại Bến Vàm Lũng, đã có sáu mươi tám chuyến tàu cập bến, mang về hơn bốn nghìn bốn trăm tấn vũ khí và đạn dược. Tính rộng hơn ra cả cụm bến Vàm Lũng, từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai đến năm một nghìn chín trăm bảy mươi, có tới bảy mươi lăm con tàu lặng lẽ tìm về. Những con số ấy nói lên một điều giản dị mà lớn lao. Sự im lặng của những con tàu không số đã góp phần rất nhiều vào cuộc chiến.
Năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số một nghìn bốn trăm bảy mươi ba xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Đường Hồ Chí Minh trên biển, bao gồm bốn bến chính là Bến Ka mười lăm ở Hải Phòng, Bến Vũng Rô ở Phú Yên, Bến Lộc An ở Bà Rịa Vũng Tàu và Bến Vàm Lũng ở Cà Mau. Với tỉnh Cà Mau, lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh đây là di tích quốc gia đặc biệt đầu tiên của tỉnh.
Hôm nay, khi cả nhà đứng trước tượng đài và nhà trưng bày tại Bến Vàm Lũng, ở rạch Chùm Gộng, ấp Xẻo Mắm, xã Phan Ngọc Hiển, hãy nhớ đến những người đã đi trong bóng tối để đưa ánh sáng về cho chiến trường. Hãy lặng nghe tiếng nước rạch vỗ nhẹ vào bờ, nơi từng có những con tàu không số, những chuyến đi không tên, và những bến đón thầm lặng giữa rừng sông nước Cà Mau.