Mũi Cà Mau - Cực Nam Tổ quốc
Trên tấm bản đồ Việt Nam, đất liền chạy mãi về phương nam rồi dừng lại ở một mũi đất nhỏ giữa rừng đước và biển. Đó là Mũi Cà Mau. Đến đây, điều đầu tiên nhiều người cảm nhận không phải là cảnh đẹp hay công trình, mà là ý thức về vị trí: mình đang đứng ở điểm cuối cùng của đất liền Việt Nam.
Khu du lịch quốc gia Mũi Cà Mau thuộc xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau. Khu phát triển tập trung rộng khoảng hai nghìn một trăm héc ta trong tổng diện tích quy hoạch khoảng hai mươi nghìn một trăm héc ta. Trung tâm của cụm điểm tham quan là Công viên văn hóa du lịch Mũi Cà Mau, nơi tập trung nhiều công trình biểu tượng của vùng Đất Mũi.
Công trình đầu tiên nhiều người tìm đến là mốc tọa độ quốc gia GPS không không không một. Mốc này được xác định vào tháng một năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm và là điểm cực Nam trên đất liền trong hệ thống bốn điểm cực lãnh thổ Việt Nam. Đặt bàn tay lên mốc đó là chạm vào tận cùng phương nam của dải đất hình chữ S.
Gần đó là cột mốc điểm cuối đường Hồ Chí Minh, ở cây số hai nghìn bốn trăm ba mươi sáu. Công trình có trụ giữa cao hơn mười tám mét và hai bức phù điêu bằng gốm. Nếu mốc tọa độ ấy kể câu chuyện về tọa độ địa lý, thì cột mốc cây số hai nghìn bốn trăm ba mươi sáu kể câu chuyện về hành trình nối dài đất nước từ Bắc vào Nam.
Cột cờ Hà Nội tại Mũi Cà Mau là công trình thứ ba đáng dừng lại. Khởi công ngày mười sáu tháng một năm hai nghìn không trăm mười sáu, công trình cao hơn bốn mươi mét, trên khuôn viên rộng hơn mười sáu nghìn mét vuông, được xây mô phỏng kiến trúc Cột cờ Hà Nội ở Thủ đô. Đây là dấu ấn tình cảm của Hà Nội dành cho vùng đất cực Nam, biểu tượng của ý thức Bắc Nam một nhà.
Quanh đó còn có biểu tượng con tàu Mũi Cà Mau hướng ra biển khơi, biểu tượng cua Cà Mau, đền thờ Lạc Long Quân và tượng Mẹ Âu Cơ hướng về biển Đông. Trong truyền thuyết của người Việt, Lạc Long Quân là vị thần rồng dưới biển, còn Âu Cơ là nàng tiên trên núi. Những công trình đó tạo thành không gian kể nhiều câu chuyện cùng lúc: địa lý, lịch sử, tình cảm quê hương và sự gắn bó với biển.
Nhưng nằm phía sau những công trình biểu tượng để chụp ảnh kỷ niệm ấy là một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất của Việt Nam.
Khu dự trữ sinh quyển Mũi Cà Mau được UNESCO công nhận năm hai nghìn không trăm lẻ chín, với tổng diện tích hơn ba trăm bảy mươi mốt nghìn héc ta. UNESCO mô tả đây là nơi có đất ngập nước nhiệt đới, rừng ngập mặn, rừng tràm trên đất than bùn và sinh cảnh biển ven bờ. Một chi tiết đặc biệt mà UNESCO nhấn mạnh: Mũi Cà Mau là nơi duy nhất ở Việt Nam có hai chế độ thủy triều tương tác. Từ phía biển Đông và phía biển Tây, hai nhịp triều gặp nhau và thúc đẩy quá trình bồi tụ trầm tích, hình thành bãi bùn và sinh cảnh mới. Đây là lý do vùng đất ở đây không đứng yên mà tiếp tục thay đổi theo thời gian.
Vườn quốc gia Mũi Cà Mau là khu Ramsar số hai nghìn không trăm tám mươi tám của thế giới, được ghi trong danh mục Ramsar với diện tích bốn mươi mốt nghìn tám trăm sáu mươi hai héc ta. Ramsar là công ước quốc tế về đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế. Khi một vùng đất được vào danh sách Ramsar, điều đó có nghĩa là vùng đó có giá trị sinh thái đặc biệt không chỉ với quốc gia mà với cả thế giới.
Rừng ngập mặn ở Mũi Cà Mau lặng lẽ làm việc của mình. Nó giữ đất, chắn sóng, tạo nơi sinh sản và trú ẩn cho nhiều loài sinh vật. Vườn quốc gia có chín mươi ba loài chim, hai mươi sáu loài thú, bốn mươi ba loài bò sát, chín loài lưỡng cư và hai trăm ba mươi ba loài thủy sản.
Nếu đoàn đi xuyên rừng bằng ca nô hay xuồng máy, cả nhà sẽ chuyển từ không gian công viên biểu tượng sang không gian sinh thái thực sự. Kênh rạch len lỏi dưới tán đước. Mô hình nuôi hàu nằm bên bãi bồi. Rồi tới điểm dừng Giếng Trời, nơi ánh sáng lọt xuống giữa vòm cây rừng ngập mặn.
Đứng nhìn về phía rừng đước và bãi bùn còn ướt phù sa, cả nhà sẽ thấy một điều đáng nhớ: mảnh đất phía trước mặt chưa tồn tại vài thế kỷ trước. Hai nhịp thủy triều gặp nhau, lắng phù sa, và đất cứ thế lớn thêm ra biển. Mũi Cà Mau không chỉ là điểm cuối của bản đồ. Đây là nơi bản đồ vẫn còn đang được viết tiếp.