Mũi Cà Mau - Cực Nam Tổ quốc
Có những nơi trên bản đồ mang theo cảm giác. Mũi Cà Mau là một trong số đó. Khi cả nhà đến đây, điều đầu tiên nhiều người cảm nhận không phải là cảnh đẹp hay công trình, mà là ý thức về vị trí: mình đang đứng ở điểm cuối cùng của đất liền Việt Nam.
Khu du lịch quốc gia Mũi Cà Mau thuộc xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau. Khu phát triển tập trung rộng khoảng hai nghìn một trăm héc ta trong tổng diện tích quy hoạch khoảng hai mươi nghìn một trăm héc ta, theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Cà Mau. Trung tâm của cụm điểm tham quan là Công viên văn hóa du lịch Mũi Cà Mau, nơi tập trung nhiều công trình biểu tượng của vùng Đất Mũi.
Công trình đầu tiên nhiều người tìm đến là mốc tọa độ quốc gia GPS 0001. Theo website Vườn quốc gia Mũi Cà Mau, mốc này được xác định vào tháng một năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm và là điểm cực Nam trên đất liền trong hệ thống bốn điểm cực lãnh thổ Việt Nam. Đứng cạnh mốc đó, cả nhà đang đứng tại vị trí địa lý xa nhất về phía nam của dải đất hình chữ S.
Gần đó là cột mốc điểm cuối đường Hồ Chí Minh, km hai nghìn bốn trăm ba mươi sáu. Cũng theo website Vườn quốc gia, công trình có trụ giữa cao hơn mười tám mét và hai bức phù điêu bằng gốm. Nếu GPS 0001 kể câu chuyện về tọa độ địa lý, thì cột mốc km hai nghìn bốn trăm ba mươi sáu kể câu chuyện về hành trình nối dài đất nước từ Bắc vào Nam.
Cột cờ Hà Nội tại Mũi Cà Mau là công trình thứ ba đáng dừng lại. Khởi công ngày mười sáu tháng một năm hai nghìn không trăm mười sáu, công trình cao bốn mươi lăm mét, diện tích hơn mười sáu nghìn mét vuông, được xây mô phỏng kiến trúc Cột cờ Hà Nội ở Thủ đô. Đây là dấu ấn tình cảm của Hà Nội dành cho vùng đất cực Nam, biểu tượng của ý thức Bắc - Nam một nhà.
Rồi cả nhà sẽ gặp biểu tượng con tàu Mũi Cà Mau hướng ra biển khơi, biểu tượng cua Cà Mau, đền thờ Lạc Long Quân và tượng Mẹ hướng về biển Đông. Những công trình đó tạo thành không gian kể nhiều câu chuyện cùng lúc: địa lý, lịch sử, tình cảm quê hương và sự gắn bó với biển.
Nhưng Mũi Cà Mau không chỉ là nơi chụp ảnh kỷ niệm. Nằm phía sau những công trình biểu tượng đó là một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất của Việt Nam.
Khu dự trữ sinh quyển Mũi Cà Mau được UNESCO công nhận năm hai nghìn không trăm lẻ chín, với tổng diện tích hơn ba trăm bảy mươi mốt nghìn héc ta. UNESCO mô tả đây là nơi có đất ngập nước nhiệt đới, rừng ngập mặn, rừng tràm trên đất than bùn và sinh cảnh biển ven bờ. Một chi tiết đặc biệt mà UNESCO nhấn mạnh: Mũi Cà Mau là nơi duy nhất ở Việt Nam có hai chế độ thủy triều tương tác. Từ phía biển Đông và phía biển Tây, hai nhịp triều gặp nhau và thúc đẩy quá trình bồi tụ trầm tích, hình thành bãi bùn và sinh cảnh mới. Đây là lý do vùng đất ở đây không đứng yên mà tiếp tục thay đổi theo thời gian.
Vườn quốc gia Mũi Cà Mau là khu Ramsar số hai nghìn không trăm tám mươi tám của thế giới, được Ramsar Sites Information Service ghi nhận với diện tích bốn mươi mốt nghìn tám trăm sáu mươi hai héc ta và ngày chỉ định là mười hai tháng mười hai năm hai nghìn không trăm mười ba. Ramsar là công ước quốc tế về đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế. Khi một vùng đất được vào danh sách Ramsar, điều đó có nghĩa là vùng đó có giá trị sinh thái đặc biệt không chỉ với quốc gia mà với cả thế giới.
Rừng ngập mặn ở Mũi Cà Mau không chỉ đẹp để ngắm. Nó giữ đất, chắn sóng, tạo nơi sinh sản và trú ẩn cho nhiều loài sinh vật. Trang thông tin quốc gia về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học ghi Vườn quốc gia có chín mươi ba loài chim, hai mươi sáu loài thú, bốn mươi ba loài bò sát, chín loài lưỡng cư và hai trăm ba mươi ba loài thủy sản.
Nếu đoàn đặt tuyến xuyên rừng bằng ca nô hoặc vỏ composite, cả nhà sẽ chuyển từ không gian công viên biểu tượng sang không gian sinh thái thực sự: kênh rạch len lỏi dưới tán đước, mô hình nuôi hàu bên bãi bồi, và điểm dừng Giếng Trời nơi ánh sáng lọt xuống giữa vòm cây rừng ngập mặn.
Đứng nhìn về phía rừng đước và bãi bùn còn ướt phù sa, cả nhà sẽ thấy một điều ít nơi nào trên thế giới có được: mảnh đất phía trước mặt chưa tồn tại vài thế kỷ trước. Hai nhịp thủy triều gặp nhau, lắng phù sa, và đất cứ thế lớn thêm ra biển. Mũi Cà Mau không chỉ là điểm cuối của bản đồ. Đây là nơi bản đồ vẫn còn đang được viết tiếp.