Sông Cửa Lớn – Dòng sông nối hai biển của Cà Mau
Có những con sông bắt đầu từ núi, chảy ra biển, mang phù sa từ rừng về đồng bằng. Nhưng Sông Cửa Lớn thì khác.
Báo Nhân Dân có một bài gọi đây là "dòng sông đặc biệt ở Cà Mau", và quả thực như vậy. Sông Cửa Lớn không có thượng nguồn hay hạ nguồn theo nghĩa thông thường. Một đầu của sông là cửa Bồ Đề, nơi tiếp giáp biển Đông. Đầu kia là cửa Ông Trang, tiếp giáp biển Tây, tức Vịnh Thái Lan. Khi thủy triều lên, nước chảy vào từ cả hai phía biển và gặp nhau ở đoạn giữa sông. Đây là con sông nối hai biển của Cà Mau.
Chiều dài của sông, tùy theo nguồn, dao động từ khoảng năm mươi sáu đến hơn năm mươi tám cây số. Vì các tài liệu báo chí nêu khác nhau nên cách nói cẩn thận nhất là khoảng năm mươi sáu đến năm mươi tám cây số. Theo Báo Nhân Dân, có đoạn sông rộng khoảng sáu trăm mét và sâu hơn hai mươi mét; cửa Ông Trang về phía biển Tây có nơi rộng hơn một nghìn tám trăm mét nhưng độ sâu chỉ còn khoảng hơn bốn mét.
Sông còn mang nhiều tên gọi khác nhau theo địa phương và thời điểm. Nhiều tài liệu báo địa phương gọi là sông Tam Giang hoặc sông Năm Căn, gắn với tên những vùng đất mà sông chảy qua.
Hai bên bờ sông là cảnh quan rừng ngập mặn đặc trưng của Cà Mau. Trong bức tranh lớn hơn, khu vực này nằm trong Vườn quốc gia Mũi Cà Mau và Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau. UNESCO đề cử khu dự trữ sinh quyển này từ năm hai nghìn không trăm lẻ chín với diện tích hơn ba trăm bảy mươi mốt nghìn héc ta. Còn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau được thành lập năm hai nghìn không trăm lẻ ba và ngày mười ba tháng mười hai năm hai nghìn không trăm mười hai được công nhận là khu Ramsar thứ năm của Việt Nam và thứ hai nghìn không trăm tám mươi tám của thế giới.
Ở vùng cửa sông phía biển Tây, nơi sông Cửa Lớn đổ ra, có một vùng đất bồi lắng tự nhiên mang tên Cồn Ông Trang. Vườn quốc gia Mũi Cà Mau giới thiệu Cồn Ông Trang có cảnh quan diễn thế rừng ngập mặn. Đây là nơi cây mắm tiên phong bám xuống bãi bồi để giữ phù sa, rồi khi đất ổn định hơn, rừng đước bắt đầu hình thành. Người địa phương và tài liệu du lịch của Vườn hay dùng câu "mắm đi trước, đước theo sau" để diễn tả quá trình này. Đây là câu chuyện về đất đang được tạo ra từng ngày.
Sông Cửa Lớn cũng là nơi mưu sinh của hàng trăm gia đình ngư dân. Báo Cà Mau ghi nhận trên sông có hơn năm mươi hàng đáy với hơn năm trăm miệng đáy, là nghề đáy bè, đáy cặm, đáy neo đặc trưng của vùng sông nước. Nghề này vất vả và phụ thuộc con nước, gắn bó với nhịp thở của dòng sông từ đời cha đến đời con.
Sông Cửa Lớn còn gắn với lịch sử kháng chiến. Cổng thông tin điện tử tỉnh Cà Mau ghi nhận chiến thắng bao vây bức rút Chi khu Năm Căn năm một nghìn chín trăm sáu mươi tám đã giúp lưu thông tuyến đường thủy quan trọng trên sông Cửa Lớn, tạo điều kiện tiếp nhận và vận chuyển vũ khí cho chiến trường Tây Nam Bộ.
Sông Cửa Lớn, từ cửa Bồ Đề đến cửa Ông Trang, là hành trình đi qua giữa biển và biển, giữa rừng và rừng, giữa quá khứ và hiện tại của vùng đất cực Nam Tổ quốc. Đứng trên mũi thuyền, nhìn hai bên bờ đước xanh thẫm soi bóng xuống dòng nước, nghe tiếng sóng từ hai phía biển vọng về, cả nhà sẽ hiểu vì sao người ta gọi đây là con sông đặc biệt nhất Việt Nam.