Khu Danh Thắng Tây Thiên – Tam Đảo

Trên sườn núi Thạch Bàn của dãy Tam Đảo, nơi tán rừng nguyên sinh phủ kín từ chân đến đỉnh, người Việt từ hàng trăm năm nay vẫn đều đặn ngược núi để tìm đến Tây Thiên. Không phải vì đường dễ, mà vì nơi này giữ được thứ hiếm có: cảnh quan núi rừng hùng vĩ của dãy Tam Đảo và không gian tâm linh với đền, chùa, lễ hội và tín ngưỡng thờ Quốc Mẫu Tây Thiên cùng tồn tại trong một hành trình.

Khu danh thắng Tây Thiên nằm trên sườn núi Thạch Bàn của dãy Tam Đảo. Cục Di sản Văn hóa mô tả phạm vi di tích trong thung lũng lòng chảo của sơn hệ Tam Đảo, trải từ độ cao năm mươi tư mét đến hơn một nghìn một trăm mét, phân bố trong khoảng mười một ki-lô-mét vuông. Ngày hai mươi ba tháng mười hai năm hai nghìn không trăm mười lăm, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định xếp hạng di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Tây Thiên, Tam Đảo là di tích quốc gia đặc biệt.

Điểm đầu tiên trong hành trình là đền Thỏng, còn gọi là đền Trình. Đây là cửa ngõ dẫn vào hệ thống di tích Tây Thiên. Đền hiện tại xây dựng năm một nghìn chín trăm chín mươi tám trên nền đền cũ. Trong đền còn lưu bia đá từ năm Bảo Thái thứ năm, tức năm một nghìn bảy trăm hai mươi ba; chuông đúc năm Thiệu Trị thứ hai, tức năm một nghìn tám trăm bốn mươi hai; và thần tích năm Bảo Đại thứ mười hai, tức năm một nghìn chín trăm ba mươi bảy. Đây là những chứng tích thực, không phải truyền thuyết.

Từ đền Thỏng, cả nhà có thể đi xe điện khoảng một phẩy năm ki-lô-mét vào đền Cậu và nhà ga cáp treo. Nếu sức khỏe tốt và muốn trải nghiệm đường rừng, có thể đi bộ. Từ đền Cậu, nếu chọn tuyến sinh thái, đi bộ khoảng hai ki-lô-mét nữa sẽ đến đền Cô, sau đó là Tịnh thất Tây Thiên và Thác Bạc. Đường men theo triền núi và suối, xuyên qua những vạt rừng mát rượi.

Tuyến cáp treo dài hai nghìn bốn trăm tám mươi mét, thời gian đi khoảng mười hai phút. Cáp treo hoạt động từ ngày bảy tháng ba năm hai nghìn không trăm mười hai, cabin loại tám chỗ. Đây là tuyến cáp treo trong không gian rừng núi, không phải qua khu đô thị. Nhìn từ cabin, cả nhà thấy được toàn cảnh tán rừng Tam Đảo trải dưới và đỉnh núi Thạch Bàn phía trên.

Khu đền Thượng ở điểm cuối tuyến cáp treo là trung tâm thờ Quốc Mẫu Tây Thiên. Cục Di sản Văn hóa mô tả đền nằm ở chính tâm, lưng tựa ngọn Thạch Bàn, hai bên là hai tay núi chạy xuống, phía trước rộng thoáng. Khu vực này đồng thời có Tam Tòa Thánh Mẫu, Đền Địa Mẫu, Đền Cô Chín và các điểm thờ tự khác.

Truyền thuyết Quốc Mẫu Tây Thiên, suối Giải Oan và giếng cổ gần đền Cô là niềm tin tín ngưỡng dân gian mà người dân địa phương lưu giữ và thực hành qua nhiều thế hệ. Những câu chuyện ấy không cần kiểm chứng khoa học để có sức sống; chúng chính là linh hồn của mảnh đất này.

Nếu còn thời gian, chùa Thượng Tây Thiên, Đại Bảo tháp Mandala Tây Thiên và Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên dưới chân núi cũng đáng ghé. Thiền viện Trúc Lâm được giới thiệu là một trong ba thiền viện lớn của Việt Nam cùng với Đà Lạt và Yên Tử, tọa lạc trên đồi khoảng bốn phẩy năm héc-ta, cao khoảng ba trăm mét.

Lễ hội Tây Thiên diễn ra từ ngày mười bốn đến mười bảy tháng hai âm lịch, với lễ chính vào ngày rằm. Đây là thời điểm dòng người từ khắp các tỉnh đổ về, tiếng chuông và khói nhang phủ kín triền núi, không khí tín ngưỡng đậm đặc đến mức cả nhà có thể cảm nhận được ngay khi bước vào cổng đền.

Tây Thiên là một trong số ít điểm ở miền Bắc nơi rừng núi nguyên sinh và đời sống tâm linh người Việt cùng tồn tại trong một hành trình. Đứng ở đền Thượng nhìn xuống, bên dưới là biển mây phủ kín thung lũng Tam Đảo, phía sau là vách đá Thạch Bàn sừng sững. Giữa không gian đó, tiếng chuông đền ngân lên, và cả nhà hiểu vì sao người ta đã ngược núi này suốt hàng trăm năm.

---