Chùa Tây Thiên
Có những nơi mà mỗi bước chân lên cao, không gian xung quanh cũng trở nên khác đi. Tiếng suối xa dần, không khí mát hơn, rừng dày hơn, và cảm giác yên tĩnh lan ra như lớp sương mỏng phủ lên toàn bộ dãy núi.
Tây Thiên là một nơi như vậy.
Nằm trên sườn núi Thạch Bàn của dãy Tam Đảo, khu danh thắng Tây Thiên trải dài từ độ cao năm mươi bốn mét đến hơn một nghìn một trăm mét so với mực nước biển, phủ qua một vùng rộng khoảng mười một cây số vuông. Đây không phải là một ngôi chùa đơn lẻ. Đây là cả một không gian tích hợp giữa đền, chùa, suối, thác, rừng núi và lớp trầm tích văn hóa hàng trăm năm. Theo hồ sơ của Cục Di sản Văn hóa, khu danh thắng được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt từ năm hai nghìn không trăm mười lăm.
Hành trình vào Tây Thiên thường bắt đầu tại Đền Thõng, còn gọi là Đền Trình. Theo nguồn địa phương, đây là cửa ngõ của cả hệ thống di tích, nơi khách hành hương thường dừng lại làm lễ trước khi tiếp tục lên núi. Khi đứng ở khu vực này nhìn lên phía núi, cả nhà có thể hình dung tuyến đường phía trước sẽ đi qua nhiều lớp: lớp đền, chùa thờ tín ngưỡng, lớp thiền viện Phật giáo, rồi đến Đền Thượng trên núi cao.
Từ Đền Thõng, có hai cách để lên. Nếu cả nhà muốn đi bộ, tuyến đường núi dài khoảng bốn đến năm cây số, men theo suối, qua Đền Cậu, Đền Cô, cứ mỗi chặng là một câu chuyện, một lớp cảnh khác nhau. Nếu muốn tiết kiệm sức và thời gian, có thể dùng cáp treo dài hai nghìn bốn trăm tám mươi mét, nối thẳng từ khu Đền Thõng lên Đền Thượng trong hơn mười phút. Từ trên cabin cáp treo nhìn xuống là toàn bộ tán rừng núi Tam Đảo trải ra dưới chân.
Trên đường lên, một điểm mà nhiều người muốn dừng lại là Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên. Nguồn từ Cổng thông tin điện tử tỉnh Vĩnh Phúc cho biết thiền viện được xây dựng trên phế tích của Thiên Ân Thiền Tự, một ngôi chùa cổ mà quá trình khai quật phát hiện nhiều di vật thời Lý và Trần. Thiền viện khánh thành vào ngày hai mươi bảy tháng mười một năm hai nghìn không trăm lẻ năm. Chính điện cao mười bảy mét, có diện tích hơn sáu trăm bảy mươi ba mét vuông, bên trong có mười một phù điêu quanh tường kể lại các chặng đường tu hành của Đức Phật.
Gần khu thiền viện, cả nhà cũng sẽ thấy Đại Bảo tháp Mandala Tây Thiên, cao ba mươi bảy mét, thiết kế ba tầng. Đây là công trình trong tuyến tham quan chính theo bản đồ hành trình của đơn vị vận hành cáp treo.
Đỉnh hành trình là Đền Thượng. Theo nguồn địa phương, đây là nơi thờ Quốc Mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu, một nhân vật gắn với truyền thuyết thời Hùng Vương. Mình cần nói rõ với cả nhà: câu chuyện về Quốc Mẫu thuộc về tín ngưỡng dân gian và truyền thuyết, không phải sự kiện lịch sử được xác minh bằng sử liệu hiện đại. Điều đó không làm giảm ý nghĩa của việc thờ tự, vì đây là một thực hành văn hóa sâu rễ của người dân vùng này qua nhiều thế hệ. Ngược lại, việc hiểu rõ ranh giới giữa truyền thuyết và lịch sử giúp chúng ta tôn trọng cả hai lớp giá trị đó một cách đúng đắn hơn.
Nếu đoàn còn thời gian và điều kiện, khu vực Thác Bạc trong tuyến Tây Thiên cũng là một điểm cảnh quan đáng dừng lại. Cục Di sản Văn hóa ghi đền Cô nằm gần thác Bạc, bên dòng Giải Oan, trong hệ thống di tích Tây Thiên. Đây là đoạn cảnh quan suối núi rất tiêu biểu của rừng Tam Đảo.
Về phần lịch sử lâu hơn của Tây Thiên, nguồn của Cục Di sản Văn hóa cho biết các cuộc khai quật khảo cổ tìm thấy mảnh tháp đất nung, vật liệu kiến trúc, gốm sứ, tập trung ở giai đoạn thời Trần và kéo dài đến thời Nguyễn. Nghĩa là Tây Thiên không phải mới bắt đầu được biết đến, mà đã có dấu vết con người và sinh hoạt tôn giáo từ nhiều thế kỷ trước.
Tây Thiên là điểm đến mà ai đến một lần cũng nhớ, không hẳn vì một công trình cụ thể nào, mà vì cảm giác của cả hành trình: từ tiếng suối ở chân núi, mùi rừng Tam Đảo trên đường lên, đến khoảng lặng khi đứng trước Đền Thượng nhìn ra khoảng trời núi rộng bao la. Giữa tầng mây và tán rừng ấy, mọi tiếng ồn của cuộc sống đời thường đều tan biến đi, chỉ còn lại hơi thở của núi và cảm giác mình đang đứng trên mảnh đất đã được người ta kính ngưỡng suốt nhiều thế kỷ. ---