Thác Pongour
Có những thác nước khiến ta ấn tượng vì chiều cao. Nhưng Pongour lại khiến người ta dừng lại vì chiều rộng.
Cả nhà đang ở khu vực huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng, cách Đà Lạt khoảng bốn mươi lăm cây số. Con đường dẫn vào đây rẽ khỏi quốc lộ hai mươi khoảng bảy cây số, chạy qua những sườn đồi mờ sương rồi đột ngột mở ra thung lũng này. Và trước mặt chúng ta là thác Pongour.
Thác nằm trên sông Đa Nhim. Đây là một phụ lưu của sông Đồng Nai, bắt nguồn từ núi Gia Rích ở Lâm Đồng, rồi chảy qua cao nguyên trước khi đổ xuống chỗ này và tiếp tục về phía Đông Nam Bộ. Chỗ mà nước đổ xuống chính là Pongour.
Nguồn từ Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam và cổng thông tin tỉnh Lâm Đồng mô tả thác có chiều cao khoảng ba mươi đến bốn mươi mét, nhưng điều làm nên Pongour không phải là con số đó. Mà là chiều rộng. Cổng thông tin Lâm Đồng ghi mặt thác trải rộng hơn một trăm mét qua hệ thống đá bậc thang. Tức là nước không đổ thẳng từ một điểm xuống, mà tràn qua nhiều tầng đá nằm ngang nhau, mỗi tầng là một bậc, cứ thế chồng lên nhau tạo thành bề mặt trắng xóa rộng mênh mông.
Vì hình ảnh đó, người địa phương từ lâu đã quen gọi Pongour là thác Bảy Tầng. Tên gọi này không phải tên hành chính, chỉ là cách người ta hình dung khi nhìn dòng nước chảy từng nấc, từng nấc xuống dưới. Vào mùa mưa, nước mạnh và trắng xóa hơn, màn thác phủ rộng gần như hết cả vách đá. Vào mùa khô, nước dịu hơn, và lúc đó các tầng đá hiện rõ từng lớp, khiến người ta thấy rõ hơn cái cấu trúc bậc thang mà dòng sông đã tạo ra qua thời gian.
Cả nhà đang đứng ở điểm khởi đầu tuyến xuống chân thác. Có hai đường xuống: một đường dốc thoải hơn, thích hợp cho nhóm gia đình hoặc người lớn tuổi; một đường ngắn hơn nhưng có nhiều bậc tam cấp, phù hợp cho các bạn muốn đi nhanh hơn.
Khi xuống chân thác, điều đầu tiên cả nhà sẽ nghe là tiếng nước. Không phải tiếng đổ ầm ào từ một điểm như thác Niagara mà nhiều người biết qua phim, mà là tiếng nước chảy trải rộng trên nhiều bề mặt đá cùng một lúc, rì rào và liên tục như một bức tường âm thanh. Khi đứng ở chân thác và nhìn lên, cả nhà mới thấy đầy đủ cái vẻ đẹp mà cổng thông tin Lâm Đồng đã cố mô tả bằng những con số.
Chân thác có bãi đá trải rộng, và đứng ở đó, cả nhà mới thật sự cảm nhận được cái vẻ đẹp trải chiều ngang mà không con số nào diễn tả hết.
Bây giờ cả nhà để tôi kể một câu chuyện. Không phải về địa chất hay về con số. Mà là về lý do Pongour có tên như vậy.
Trong cộng đồng người K'Ho ở vùng Đức Trọng, Lâm Đồng, lưu truyền câu chuyện về nàng Ka Nai, một nữ tù trưởng dũng cảm. Câu chuyện kể rằng nàng Ka Nai và bốn con tê giác gắn liền với vùng đất này, và dòng thác chính là dấu tích của câu chuyện đó. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam và Báo Lâm Đồng đều ghi lại truyền thuyết này. Tên Pongour theo một cách giải thích trong nguồn địa phương gắn với hình ảnh bốn chiếc sừng tê giác.
Đây là truyền thuyết dân gian. Chúng ta nghe như cách người K'Ho đã gửi gắm tình yêu thiên nhiên, lòng dũng cảm và ký ức cộng đồng vào một dòng chảy. Không nên hiểu từng chi tiết như sự kiện có thể kiểm chứng, nhưng cũng đừng bỏ qua, vì chính lớp truyền thuyết đó làm cho thác nước trở thành một địa danh có chiều sâu, chứ không chỉ là một điểm chụp ảnh.
Hằng năm, vào dịp rằm tháng Giêng, khu vực thác Pongour tổ chức lễ hội. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ghi có ngày hội thác với các trò chơi dân gian và nghi lễ văn hóa truyền thống của các dân tộc bản địa. Báo Lâm Đồng năm hai nghìn hai mươi lăm mô tả lễ hội có văn nghệ, ném còn và nhảy sạp. Nếu cả nhà có dịp đến vào đúng dịp rằm tháng Giêng, không gian nơi đây sẽ rất khác so với ngày thường.
Một điều đáng biết thêm: thác Pongour và không gian xung quanh từng được gắn với những danh xưng như Nam Phương đệ nhất thác hay Nam Thiên đệ nhất thác. Nguồn từ Cục Du lịch Quốc gia ghi đây là biệt hiệu mà các nhà du lịch đặt cho thác; tài liệu du lịch huyện Đức Trọng lại ghi một danh xưng có vẻ chính thức hơn. Vì hai cách ghi chưa hoàn toàn thống nhất nguồn gốc và nội dung, chúng ta không đi sâu vào con số hay câu chữ. Chỉ cần biết: những ai từng đứng trước mặt thác này và cảm nhận cái chiều rộng của nó đều đã nghĩ đến những từ như vậy.
Thác Pongour đợi cả nhà ở cuối chặng đường xuống. Đi chậm thôi, vừa đi vừa nghe tiếng nước dần gần lại. Khi chân thác hiện ra trước mắt, cả nhà sẽ hiểu vì sao nhiều người từng đến rồi vẫn muốn quay lại.