Thác Pongour
Đứng trước thác Pongour, người ta không ngước mắt lên trời mà đưa mắt nhìn sang hai bên, từ đầu này sang tận đầu kia của dòng nước. Thác này khiến người ta dừng lại vì chiều rộng, chứ không phải vì chiều cao.
Đây là tỉnh Lâm Đồng, cách Đà Lạt khoảng bốn mươi lăm cây số. Con đường dẫn vào đây rẽ khỏi quốc lộ hai mươi khoảng bảy cây số, chạy qua những sườn đồi mờ sương rồi đột ngột mở ra một thung lũng. Và ở lòng thung lũng ấy, thác Pongour đang đổ.
Thác nằm trên sông Đa Nhim. Đây là một phụ lưu của sông Đồng Nai, bắt nguồn từ núi Gia Rích ở Lâm Đồng, rồi chảy qua cao nguyên trước khi đổ xuống chỗ này và tiếp tục về phía Đông Nam Bộ. Chỗ mà nước đổ xuống chính là Pongour.
Ngọn thác có chiều cao vào khoảng từ ba mươi đến bốn mươi mét, ngước lên đã thấy cao rồi, nhưng điều làm nên Pongour không phải là con số đó. Mà là chiều rộng. Mặt thác trải rộng hơn một trăm mét qua cả một hệ thống đá bậc thang. Tức là nước không đổ thẳng từ một điểm xuống, mà tràn qua nhiều tầng đá nằm ngang nhau, mỗi tầng là một bậc, cứ thế chồng lên nhau tạo thành bề mặt trắng xóa rộng mênh mông.
Vì hình ảnh đó, người địa phương từ lâu đã quen gọi Pongour là thác Bảy Tầng. Tên gọi này không phải tên hành chính, chỉ là cách người ta hình dung khi nhìn dòng nước chảy từng nấc, từng nấc xuống dưới. Vào mùa mưa, nước mạnh và trắng xóa hơn, màn thác phủ rộng gần như hết cả vách đá. Vào mùa khô, nước dịu hơn, và lúc đó các tầng đá hiện rõ từng lớp, khiến người ta thấy rõ hơn cái cấu trúc bậc thang mà dòng sông đã tạo ra qua thời gian.
Từ trên bờ xuống tới chân thác có hai lối đi. Một lối dốc thoải hơn, ông bà và các em nhỏ có thể thong thả mà bước. Một lối ngắn hơn nhưng có nhiều bậc đá, dành cho ai muốn xuống cho nhanh.
Khi xuống chân thác, điều đầu tiên cả nhà sẽ nghe là tiếng nước. Không phải tiếng đổ ầm ào từ một điểm, mà là tiếng nước chảy trải rộng trên nhiều bề mặt đá cùng một lúc, rì rào và liên tục như một bức tường âm thanh. Ngước lên từ chân thác, trước mặt là một vách nước trắng trải ngang, rộng đến mức phải quay đầu từ bên này sang bên kia mới nhìn cho hết.
Chân thác có bãi đá trải rộng. Đứng trên bãi đá ấy, nghe tiếng nước trải từ bên trái sang bên phải, người ta mới hiểu vì sao không con số nào tả cho hết cái chiều ngang của Pongour.
Nhưng thác Pongour còn giữ một câu chuyện. Không phải về địa chất hay về con số. Mà là về lý do Pongour có tên như vậy.
Trong cộng đồng người K'Ho sống quanh vùng thác, lưu truyền câu chuyện về nàng Ka Nai, một nữ tù trưởng dũng cảm. Câu chuyện kể rằng nàng Ka Nai và bốn con tê giác gắn liền với vùng đất này, và dòng thác chính là dấu tích của câu chuyện đó. Có một cách giải thích cho rằng tên Pongour gắn với hình ảnh bốn chiếc sừng tê giác.
Đó là truyền thuyết, người K'Ho kể lại cho nhau qua nhiều đời. Trong câu chuyện ấy có tình yêu với núi rừng, có lòng dũng cảm, có ký ức của cả một cộng đồng gửi vào dòng nước. Nghe tiếng thác đổ mà nhớ tới nàng Ka Nai, cả nhà sẽ thấy Pongour không chỉ là một chỗ dừng chân chụp ảnh, mà là một dòng nước có ký ức.
Hằng năm, vào dịp rằm tháng Giêng, khu vực thác Pongour tổ chức lễ hội. Đó là ngày hội thác, với các trò chơi dân gian và nghi lễ văn hóa truyền thống của các dân tộc bản địa. Mùa lễ hội năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm còn có thêm cả văn nghệ, ném còn và nhảy sạp. Vào đúng ngày rằm tháng Giêng ấy, không gian nơi đây khác hẳn so với ngày thường.
Thác Pongour và không gian xung quanh còn từng được gắn với những danh xưng rất kêu, như Nam Phương đệ nhất thác hay Nam Thiên đệ nhất thác, nghĩa là ngọn thác đứng đầu phương Nam. Cái tên ấy do ai đặt, đặt từ bao giờ, mỗi nơi kể một khác. Có nơi bảo đó chỉ là biệt hiệu mà khách du lịch đặt cho thác. Có nơi lại coi đó như một danh xưng chính thức hơn. Tên nào thì cũng chỉ là cách người ta cố nói cho ra cái chiều rộng ấy, khi đã đứng trước mặt thác mà không biết khen thế nào cho đủ.
Thác Pongour đợi ở cuối chặng đường xuống. Đi chậm thôi, vừa đi vừa nghe tiếng nước dần gần lại. Rồi khi chân thác hiện ra trước mắt, đừng vội ngước lên. Cứ đưa mắt nhìn sang hai bên, từ đầu này sang tận đầu kia của dòng nước, như bao người đã từng đứng ở đó.