Cầu Bến Lức và câu chuyện sông Vàm Cỏ Đông
Cầu Bến Lức không phải di tích có biển chỉ đường. Không có nhà trưng bày, cũng không có gì nổi bật để níu chân khách lạ. Nhưng nếu biết cách nhìn, đây là một trong những điểm kể chuyện thú vị nhất về lịch sử giao thông Nam Bộ.
Phía dưới là sông Vàm Cỏ Đông. Trong tài liệu địa phương, đoạn sông qua Bến Lức xưa còn được gọi là Lật Giang. Và cái bến ven sông này đã cho vùng đất tên gọi Bến Lức, bắt nguồn từ bến có nhiều cây lứt hay lức mọc hoang ven sông.
Đứng ở đây và nhìn qua dòng nước, cả nhà đang nhìn vào một cột mốc giao thông có thể truy ngược về cuối thế kỷ mười chín.
Năm một nghìn tám trăm tám mươi lăm, tuyến đường sắt Sài Gòn đi Mỹ Tho khánh thành. Đây là tuyến đường sắt đầu tiên ở Đông Dương. Và để tuyến đường sắt đó vận hành, cần phải vượt qua sông Vàm Cỏ Đông ngay tại Bến Lức này.
Theo bài chuyên đề kỹ thuật của Sở Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, cầu đường sắt Bến Lức gồm nhiều nhịp nối nhau, từ những nhịp lớn dài sáu mươi mét đến những nhịp ngắn hơn. Tổng chiều dài ba trăm bốn mươi hai mét. Đây là cây cầu kim loại được dựng lên trên vùng đất bùn, nền đất yếu, dưới áp lực kỹ thuật của cuối thế kỷ mười chín.
Và việc xây cầu không hề suôn sẻ.
Nhà nghiên cứu Tim Doling ghi lại rằng tuyến này khánh thành ngày hai mươi tháng bảy năm một nghìn tám trăm tám mươi lăm. Nhưng vì vấn đề kỹ thuật ở cầu Bến Lức, hành khách vẫn phải sang sông bằng phà hơi nước thêm khoảng mười tháng. Mãi đến ngày hai mươi chín tháng năm năm một nghìn tám trăm tám mươi sáu, tuyến mới chạy thông suốt hoàn toàn. Tức là cầu mở trước, nhưng thực tế hoạt động đầy đủ phải chờ gần một năm.
Chi tiết đó nói lên rất nhiều về những khó khăn kỹ thuật của người Pháp khi xây dựng hạ tầng trên vùng đất sông rạch Nam Bộ. Đất mềm, bùn sâu, dòng chảy mạnh. Không giống châu Âu hay miền Bắc.
Tuyến đường sắt Sài Gòn đi Mỹ Tho đã hoạt động hơn bảy mươi năm trước khi đóng cửa vào năm một nghìn chín trăm năm mươi tám. Cây cầu đường sắt không còn. Nhưng cái tên Bến Lức và cái vị trí bắc qua sông Vàm Cỏ Đông thì vẫn còn đó. Và hôm nay, thay vì toa xe lửa, là những chiếc xe tải và xe con chạy liên tục trên cầu Bến Lức mới và cũ.
Cầu mới được khởi công ngày hai mươi hai tháng mười hai năm hai nghìn không trăm linh một. Dài năm trăm năm mươi lăm phẩy sáu mét, rộng mười một phẩy năm mét, tải trọng ba mươi tấn. Cầu được xây song song với cầu cũ để gánh thêm dòng xe ngày một đông trên Quốc lộ Một.
Một cây cầu. Một dòng sông. Và bên dưới là bao nhiêu lớp chuyện của gần một trăm rưởi năm.