Nhà Trăm Cột
Tên gọi của ngôi nhà này nghe thật đơn giản: Nhà Trăm Cột.
Nhưng khi cả nhà thực sự bước vào bên trong, mọi thứ trở nên không đơn giản chút nào.
Nhà Trăm Cột tọa lạc tại ấp Cầu Ngang, xã Long Hựu, tỉnh Tây Ninh. Địa danh cũ của nơi này là xã Long Hựu Đông, huyện Cần Đước, tỉnh Long An. Đây là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia từ năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy.
Trước tiên, hãy giải mã cái tên. Trăm cột. Nhưng thực tế ngôi nhà có đến một trăm hai mươi cột, gồm sáu mươi tám cột tròn và năm mươi hai cột vuông. Báo Thanh Niên, báo Sài Gòn Giải Phóng và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đều ghi số liệu này. Vậy tại sao gọi là Trăm Cột? Vì trong dân gian, "trăm" đôi khi có nghĩa là "rất nhiều", là con số ấn tượng khiến người nghe phải hình dung. Đó là cách người xưa đặt tên. Và cái tên đó trở thành thương hiệu.
Chủ nhân xây dựng ngôi nhà là ông Trần Văn Hoa, hương sư làng Long Hựu, Tổng Lộc Thành Hạ, tỉnh Chợ Lớn xưa. Theo báo Nhân Dân dẫn lời hậu duệ, ông Hoa từng có chân trong Hội đồng địa hạt, tích lũy tài sản từ khai khẩn đất lúa. Công trình được xây dựng vào giai đoạn cuối thế kỷ mười chín và đầu thế kỷ hai mươi, hoàn thành khoảng năm một nghìn chín trăm linh ba.
Điều đặc biệt nhất của Nhà Trăm Cột là sự giao thoa kiến trúc. Ngôi nhà theo kết cấu xuyên trính của nhà rường miền Trung, rõ nét dấu ấn kiến trúc Huế. Nhưng đề tài trang trí lại đậm chất Nam Bộ: bên cạnh tứ linh, tứ thời, phúc-lộc-thọ truyền thống, các bao lam và đầu kèo chạm khắc cả bình bát, măng cụt, mãng cầu. Những loại cây trái quen thuộc của vùng đất phương Nam.
Báo Nhân Dân và Báo Thanh Niên đều ghi các loại gỗ quý được dùng: cẩm lai, mun, gõ đỏ. Cổng du lịch Tây Ninh cho biết nhà có diện tích tám trăm tám mươi hai mét vuông, nằm trong khu vườn rộng hơn bốn nghìn mét vuông. Mái ngói âm dương, nền đá cao chín mươi phân, lát gạch tàu lục giác. Chính diện hướng về phía tây bắc. Bình đồ theo kiểu chữ quốc, ba gian hai chái.
Phần trước là không gian tiếp khách và thờ tự. Phần sau dùng để ở và sinh hoạt. Theo báo Thanh Niên, phần sau còn có nơi lưu trữ lúa và kho. Đây không phải bảo tàng nhà nước, mà là ngôi nhà của gia đình hậu duệ ông Trần Văn Hoa. Hơn một trăm hai mươi năm qua, họ vẫn sống trong những căn phòng này, giữa những hàng cột gỗ cẩm lai bóng mượt như ngày đầu.
Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi nhận từ ngoài cửa có ba chữ khảm ốc xà cừ đọc là Thiện tối lạc, nghĩa là làm việc thiện sẽ vui. Ba chữ đó chào đón mọi người ngay từ bước đầu tiên.
Nhà Trăm Cột nhắc chúng ta rằng ở vùng đất Nam Bộ thế kỷ mười chín, có những gia đình không chỉ tích lũy đất đai mà còn tích lũy thẩm mỹ, tích lũy kỹ thuật và tích lũy ký ức. Ngôi nhà này là bằng chứng còn lại của cái tích lũy đó.
Một trăm hai mươi cột. Hơn một trăm hai mươi năm tuổi. Và vẫn đứng vững.