Khu Chợ Lớn
Cả nhà đang bước vào một khu vực mà dù không ra khỏi Thành phố Hồ Chí Minh, mình lại có cảm giác như đang ở một thành phố khác. Chữ Hán trên biển hiệu, đèn lồng đỏ, mùi hương từ các hội quán, tiếng chuông đền thờ, mùi vịt quay và mì hoành thánh từ các con hẻm. Đây là Chợ Lớn, trung tâm văn hoá của khoảng năm trăm nghìn người Việt gốc Hoa, cộng đồng Hoa kiều lớn nhất Việt Nam.
Câu chuyện của Chợ Lớn bắt đầu từ thế kỷ mười bảy.
Khi nhà Minh của Trung Hoa sụp đổ năm một nghìn sáu trăm bốn mươi tư, nhiều quan tướng và binh lính Minh không chịu quy phục nhà Thanh đã bỏ chạy đi nhiều hướng. Một số đến Đàng Trong, xin tỵ nạn. Năm một nghìn sáu trăm bảy mươi chín, chúa Nguyễn Phúc Tần cho ba nghìn người vào định cư. Họ là những người Minh Hương đầu tiên, tổ tiên của cộng đồng người Hoa ở miền Nam hôm nay.
Một trăm năm sau, năm một nghìn bảy trăm bảy mươi sáu, nhà Tây Sơn tàn phá Cù lao Phố ở Biên Hoà, nơi có thị tứ thương mại lớn của người Hoa Minh Hương. Hàng nghìn người chạy về vùng Đề Ngạn, tên cổ của Chợ Lớn. Từ đó khu vực này phát triển mạnh thành trung tâm thương mại lớn nhất Đàng Trong.
Ngày sáu tháng sáu năm một nghìn tám trăm sáu mươi lăm, Pháp chính thức công nhận Chợ Lớn là thành phố độc lập, tách biệt với Sài Gòn. Mãi đến năm một nghìn chín trăm ba mươi mốt mới sáp nhập thành Khu Sài Gòn - Chợ Lớn.
Cộng đồng người Hoa Chợ Lớn không phải một khối đồng nhất. Họ đến từ nhiều vùng Trung Hoa khác nhau, nói các phương ngữ khác nhau, và tổ chức thành năm bang chính. Bang Quảng Đông đông nhất, khoảng năm mươi phần trăm. Bang Phúc Kiến chuyên đồ thuốc đông y và đồ thờ. Bang Triều Châu chuyên ẩm thực. Bang Hải Nam chuyên cà phê và sữa. Bang Hẹ chuyên may mặc. Mỗi bang có hội quán riêng, đền thờ riêng, trường học riêng.
Hội quán quan trọng nhất của bang Quảng Đông, và cũng là điểm đến hàng đầu của Chợ Lớn, là Chùa Bà Thiên Hậu tại số bảy trăm mười đường Nguyễn Trãi. Chùa xây khoảng năm một nghìn bảy trăm sáu mươi, đã hơn hai trăm sáu mươi lăm năm. Thờ Bà Thiên Hậu, tên thật Lâm Mặc Nương, nữ thần biển trong tín ngưỡng Hoa kiều, người theo truyền thuyết có thể tiên tri để cứu ngư dân và thương gia khỏi bão. Bộ Văn hoá xếp hạng Di tích Kiến trúc Nghệ thuật Quốc gia ngày bảy tháng một năm một nghìn chín trăm chín mươi ba. Lễ hội Vía Bà vào mùng hai mươi ba tháng Ba âm lịch rất đông người Hoa và Việt đến lễ.
Chợ Bình Tây tại số năm mươi bảy A Tháp Mười, quận sáu, là chợ đầu mối lớn nhất Chợ Lớn. Chợ xây năm một nghìn chín trăm hai mươi tám đến một nghìn chín trăm ba mươi bởi một thương gia người Hoa tên Quách Đàm. Ông sang Việt Nam từ Quảng Đông năm một nghìn tám trăm tám mươi mốt, bắt đầu từ hai bàn tay trắng, giàu lên nhờ buôn bán, và khi đã thành công ông cúng cả khu đất lẫn tiền xây chợ cho thành phố. Giữa sân chợ có tượng đồng Quách Đàm, một trong số ít tượng Hoa kiều còn giữ lại sau năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm.
Phố Lương Nhữ Học là phố nghề làm đèn lồng truyền thống hơn năm mươi năm nay. Vào dịp Tết Trung thu tháng Tám âm lịch, phố rực rỡ ánh đèn lồng, hàng nghìn người đổ về chụp ảnh, đặc biệt từ bảy đến mười giờ tối. Đây là một trong những góc phố đẹp nhất thành phố mỗi dịp Trung thu.
Về ẩm thực, Chợ Lớn là thiên đường. Vịt quay Quảng Đông giòn tan. Sủi cảo hoành thánh ở phố Hà Tôn Quyền. Mì vịt tiềm. Heo quay đường Trần Hưng Đạo. Dim sum các nhà hàng lớn cuối tuần. Chè ba màu, chè khoai môn, chè đậu đủ loại. Cà phê pha vợt ở các quán lâu năm bảy mươi đến tám mươi tuổi như Cheo Leo, Ba Lù.
Chợ Lớn là bằng chứng rằng Sài Gòn không phải một đô thị thuần Việt. Nó là sản phẩm của nhiều làn sóng di dân, nhiều nền văn hoá gặp nhau, và hơn ba trăm năm sống cạnh nhau. Đứng giữa sân Chùa Bà Thiên Hậu, khói hương quyện lên, tiếng chuông ngân, tiếng mì sủi cảo xèo xèo từ hẻm bên cạnh thoảng sang, cả nhà sẽ hiểu vì sao nơi này không thể bị nhầm lẫn với bất kỳ chỗ nào khác trên đời.