Chùa Vĩnh Nghiêm
Năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, đất nước chia cắt. Hàng triệu người miền Bắc di cư vào Nam. Trong số đó có hai vị hoà thượng: Thích Tâm Giác, nguyên trụ trì chùa Vĩnh Nghiêm ở tỉnh Bắc Giang, và Thích Thanh Kiểm, cùng dòng thiền.
Hai vị mang theo một điều không thể đóng gói vào vali: dòng Phật giáo Bắc tông, dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử, truyền thống thiền học của phương Bắc đã nghìn năm. Và hai vị quyết định xây lại tại đất Sài Gòn một ngôi chùa mang đúng cái hồn ấy.
Năm một nghìn chín trăm sáu mươi tư, chùa khởi công tại số ba trăm ba mươi chín đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, quận ba. Người thiết kế là kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng, người mà chín năm trước đó đã phục dựng Chùa Một Cột Hà Nội sau khi Pháp đặt mìn phá trước khi rút quân. Ông thiết kế chùa theo kiến trúc Bắc Bộ truyền thống: mái cong, đầu đao, hoa văn rồng phượng hoa sen, cột gỗ, tường gạch sơn vàng. Nhưng dùng vật liệu hiện đại, bê-tông cốt thép, để đứng vững giữa đô thị.
Sau bảy năm xây dựng, năm một nghìn chín trăm bảy mươi mốt, chùa khánh thành.
Cái tên Vĩnh Nghiêm không phải ngẫu nhiên. Nó là tên của một ngôi chùa cổ ở làng Đức La, xã Trí Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Ngôi chùa đó xây từ thời Lý, được Phật hoàng Trần Nhân Tông trùng tu thế kỷ mười ba. Trần Nhân Tông là vị vua thứ ba nhà Trần, người nhường ngôi lên núi Yên Tử tu hành và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm, dòng thiền Việt Nam hoá đặc trưng nhất trong lịch sử Phật giáo nước ta. Chùa Vĩnh Nghiêm Bắc Giang là nơi cất giữ ba nghìn mộc bản kinh Phật cổ, được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu ký ức thế giới năm hai nghìn mười hai.
Vì vậy, khi Hoà thượng Thích Tâm Giác đặt tên Vĩnh Nghiêm cho ngôi chùa mới ở Sài Gòn, đó không chỉ là kỷ niệm quê hương. Đó là tuyên bố rằng dù đất nước chia đôi, dòng thiền vẫn tiếp nối. Chùa Vĩnh Nghiêm Sài Gòn là sợi dây nối thiền học Bắc-Nam không bị đứt.
Cả nhà nhìn lên bên trái Phật điện sẽ thấy Tháp Quan Âm bảy tầng, cao bốn mươi mét. Tháp thờ Bồ Tát Quan Thế Âm, vị Bồ Tát lắng nghe tiếng kêu của thế gian. Bảy tầng tượng trưng cho bảy cấp bậc tu chứng trong Phật pháp Đại thừa. Tháp là biểu tượng nhận ra từ xa của chùa, đứng giữa quận ba đông đúc như một ngọn nến lớn.
Phía sau chùa là khu Tháp Đá, nơi các tháp mộ của các vị trụ trì đã viên tịch. Hoà thượng Thích Tâm Giác, người sáng lập chùa, viên tịch năm một nghìn chín trăm bảy mươi ba, được an táng trong khu này. Ông chỉ kịp thấy chùa hoàn thành được hai năm thì rời cõi.
Hôm nay Chùa Vĩnh Nghiêm là một trong những trung tâm sinh hoạt Phật giáo lớn nhất thành phố. Khóa thiền, lớp Phật pháp, lễ Phật đản vào mùng tám tháng Tư âm lịch, lễ Vu Lan rằm tháng Bảy với nghi lễ cài hoa hồng báo hiếu cha mẹ, đêm Giao thừa mở cửa suốt đêm. Vào những dịp đó, hàng nghìn người xếp hàng vào lễ.
Chùa Vĩnh Nghiêm là kiến trúc Bắc Bộ hiếm có giữa lòng miền Nam, là ký ức của một cuộc chia cắt và là bằng chứng rằng đức tin không biết ranh giới địa lý.