Khu du lịch Núi Bà Đen
Chín trăm tám mươi sáu mét so với mực nước biển. Đó là độ cao của đỉnh Núi Bà Đen, ngọn núi mà các tài liệu du lịch chính thức gọi là đỉnh cao nhất Nam Bộ, vươn lên từ vùng đồng bằng Tây Ninh bằng phẳng như một cột mốc thiên nhiên.
Nhưng cả nhà sẽ nhanh chóng nhận ra rằng Núi Bà Đen không phải chỉ là một ngọn núi. Đây là nơi giao thoa của ít nhất ba thứ cùng tồn tại với nhau: tín ngưỡng dân gian, lịch sử kháng chiến và cảnh quan thiên nhiên. Và ngày nay, thêm vào đó là hệ thống cáp treo hiện đại đưa khách lên đỉnh trong tám phút.
Quần thể Núi Bà Đen gồm ba ngọn: núi Bà, núi Phụng và núi Heo, trải rộng khoảng hai mươi bốn ki-lô-mét vuông. Từ năm một nghìn chín trăm tám mươi chín, nơi đây đã được công nhận là di tích lịch sử và danh thắng cấp quốc gia.
Trái tim văn hoá và tâm linh của núi là khu Chùa Bà, tên chính thức là Linh Sơn Tiên Thạch Tự. Theo Ban Quản lý Khu du lịch quốc gia Núi Bà Đen, ngôi chùa này được xây dựng năm một nghìn bảy trăm bốn mươi lăm, ở độ cao khoảng ba trăm năm mươi mét so với chân núi. Đây là ngôi chùa còn gọi là chùa Phật, chùa Bà hay chùa Thượng. Cạnh chùa là Điện Bà Linh Sơn Thánh Mẫu, được cải tạo từ một mái đá tự nhiên nhô ra, với vòm mái cao hai mét rưỡi, cửa rộng sáu mét.
Bà Đen, hay Linh Sơn Thánh Mẫu, là nhân vật trung tâm của tín ngưỡng dân gian gắn với ngọn núi này. Theo tín ngưỡng dân gian kể rằng, phiên bản phổ biến nhất kể về nàng Lý Thị Thiên Hương, người phụ nữ bảo vệ trinh tiết và hoá thân thành thần núi. Một số nguồn khác nhắc đến nàng Đênh hay Rê Đeng. Dù kể theo dị bản nào, người dân Tây Ninh vẫn tin rằng Bà đang ở đây, trên vách đá và trong từng làn khói nhang.
Lễ vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu, diễn ra vào mùng bốn đến mùng sáu tháng năm âm lịch, được Nhà nước công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia năm hai nghìn không trăm mười tám. Vào mùa lễ hội, hàng chục nghìn khách hành hương đổ về, khiến núi như một dòng chảy người không ngừng.
Cũng ở sườn núi, còn một lớp ký ức khác: lịch sử kháng chiến. Động Kim Quang, Động Cây Da và hang Đất từng là căn cứ của Huyện ủy Tòa Thánh từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt. Ngày sáu tháng giêng năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, quân ta hoàn toàn giải phóng núi Bà Đen. Những cái hang ấy không chỉ là điểm tham quan; chúng là nơi người ta đã sống, hoạt động và chiến đấu trong nhiều năm.
Ngày nay, để lên núi, cả nhà có thể chọn một trong ba tuyến cáp treo. Tuyến Chùa Hang, dài một nghìn hai trăm bốn mươi sáu phẩy tám mươi ba mét với bảy mươi tám cabin, đưa khách từ chân núi lên khu Chùa Bà. Tuyến Tâm An nối khu Chùa Bà với đỉnh, dài một nghìn hai trăm lẻ tám mét, với độ chênh cao sáu trăm ba mươi chín phẩy bảy mét, một trong những tuyến cáp treo có độ dốc cao nhất Việt Nam. Tuyến Vân Sơn đưa thẳng từ Ga Bà Đen dưới chân núi lên Ga Vân Sơn trên đỉnh trong khoảng tám phút, thay thế hành trình leo bộ từ hai đến bốn giờ. Các tuyến này giúp người cao tuổi, khách hành hương và gia đình có trẻ nhỏ tiếp cận những điểm mà trước đây chỉ người khỏe mạnh mới đặt chân tới.
Trên đỉnh, tượng Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn cao bảy mươi hai mét, đúc từ hơn một trăm bảy mươi tấn đồng đỏ, được xác lập kỷ lục tượng Phật Bà bằng đồng cao nhất châu Á. Cạnh tượng là chóp đỉnh ghi nhận độ cao chín trăm tám mươi sáu mét. Nếu thời tiết thuận lợi, từ đây có thể nhìn xuống toàn bộ đồng bằng Tây Ninh trải rộng như một tấm thảm. Và vào mùa mây tháng năm, khi mây giăng quanh sườn núi, khí hậu trên đỉnh thấp hơn đồng bằng tám đến mười độ, khung cảnh có thể rất khác biệt so với những ngày khô ráo nắng gắt.
Núi Bà Đen không dễ tóm gọn trong một câu. Nó vừa là ngọn núi thiêng của người hành hương, vừa là chứng nhân của kháng chiến, vừa là điểm cảnh quan, vừa là nơi tượng đồng kỷ lục cao bảy mươi hai mét đứng sừng sững trên trời xanh.
Khi cáp treo đưa cả nhà lên gần đỉnh vào buổi sáng mùa mây, đồng bằng Tây Ninh bên dưới biến mất sau màn trắng, và chỉ còn tượng Phật Bà nổi lên giữa mây như một hình ảnh không thuộc về thế giới này. Khói nhang từ chùa quyện vào gió lạnh hơn đồng bằng tám đến mười độ. Người hành hương và khách phương xa đứng cạnh nhau, cùng nhìn về một hướng, không ai nói gì.