Chùa Thiền Lâm
Người Tây Ninh gọi đây là chùa Gò Kén. Cái tên nghe rất địa phương, rất dân gian, và thực ra xuất phát từ một lý do rất cụ thể.
Theo nguồn tổng hợp dẫn Báo Thanh Niên, chùa ban đầu được dựng trên một gò đất cao mọc nhiều dây kén, một loại dây leo có trái chín đỏ. Gò đất có dây kén, người ta gọi tắt là Gò Kén. Nhà chùa từng tìm dây kén để trồng phục dựng lại dấu tích tên gọi này. Tên Thiền Lâm là tên Hán tự, còn Gò Kén là cái tên người dân nhớ và dùng hằng ngày.
Cổng thông tin du lịch Tây Ninh mô tả đây là ngôi chùa hơn một trăm năm tuổi và là một trong những công trình chùa được xây dựng sớm tại địa phương. Báo Tây Ninh ghi năm một nghìn chín trăm hai mươi lăm, Hòa thượng Thích Từ Phong cùng tín đồ Phật giáo xây dựng lại ngôi chùa kiên cố hơn. Một số tư liệu ghi ban đầu chùa dựng khoảng năm một nghìn chín trăm lẻ tư bằng tre lá, nhưng mốc này chưa được xác minh từ nguồn chính thức.
Điều đặc biệt nhất trong lịch sử chùa Gò Kén là ngày mười tám tháng mười một năm một nghìn chín trăm hai mươi sáu. Hôm đó, nhà chùa cho các vị sáng lập đạo Cao Đài mượn địa điểm để làm nơi khai đạo. Báo Tây Ninh ghi rõ sự kiện này, và nguồn dẫn Báo Thanh Niên nêu tên hai nhân vật tham dự là Cao Quỳnh Cư và Phạm Công Tắc. Tức là chùa Phật giáo Bắc tông hơn trăm năm tuổi này đã từng là không gian khai sinh của một tôn giáo khác. Đây là một điểm giao thoa văn hóa, tôn giáo rất hiếm trong lịch sử Tây Ninh.
Sau thời chiến tranh, chùa xuống cấp và được trùng tu năm một nghìn chín trăm bảy mươi. Rồi năm hai nghìn lẻ bảy, Đại đức Thích Thiện Nghĩa về làm trụ trì. Từ năm hai nghìn không trăm mười hai đến năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, nhà chùa xây dựng mười lăm công trình Phật giáo mới trong khuôn viên.
Cổng tam quan là công trình đầu tiên trong mười lăm đó, và từ đây trở đi khuôn viên mở ra thành một quần thể lớn với nhiều điểm thuyết minh.
Vào sân chùa, điểm đầu tiên là tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tham thiền dưới bóng cây bồ đề. Báo Tây Ninh ghi tượng được xây dựng năm hai nghìn lẻ chín. Cả nhà có thể đứng yên một chút dưới bóng cây bồ đề trước khi bước vào chánh điện.
Chánh điện giữ nét kiến trúc Á Đông. Mái ngói đỏ, mái đao cong, hoa văn đầu rồng ở nóc. Bên trong, Báo Tây Ninh mô tả có mười bốn bàn thờ làm từ gỗ trắc và cẩm lai. Bàn thờ chính cao khoảng ba mét, thờ Phật A Di Đà, Quan Âm, Thế Chí, Thích Ca, A Nan và Ca Diếp. Cổng thông tin du lịch Tây Ninh gọi đặc trưng của chùa là sự kết hợp văn hóa Đông và Tây, vừa cổ điển vừa hiện đại.
Ra sân, điểm nhận diện chùa từ xa là tượng Bồ tát Quán Thế Âm cao hai mươi lăm mét, đứng trên đầu rồng cao bảy mét. Theo Báo Tây Ninh đây là điểm nhấn mà nhiều người nhận ra từ đường vào. Gần đó là tượng Phật nhập Niết bàn dài hai mươi lăm mét và Bảo tháp Xá lợi cao chín tầng, được nhắc đến trong tin khởi công tôn tạo năm hai nghìn không trăm mười hai của Giác Ngộ Online.
Tiếp theo trong khuôn viên có vườn Lâm Tỳ Ni, Điện thờ Đức Phật Di Lặc, Ngũ Hành Sơn và khu kinh luân mới được xây dựng. Báo Tây Ninh ghi khu kinh luân thường có nhiều du khách và phật tử đến thực hành an lạc.
Đại lễ Khánh đản Bồ tát Quán Thế Âm vào ngày mười tám đến mười chín tháng Hai âm lịch là dịp lễ lớn nhất tại chùa. Báo Tây Ninh ghi hoạt động gồm trai đàn cầu quốc thái dân an, diễu hành xe hoa, thả hoa đăng và tiệc buffet chay. Vào dịp này chùa đón rất đông phật tử từ nhiều nơi.
Mỗi buổi sáng sớm tại chùa Gò Kén, khói hương từ chánh điện tỏa ra qua mái ngói đỏ, hòa vào ánh sáng lọc qua tán cây bồ đề. Tượng Quán Thế Âm cao hai mươi lăm mét đứng trên lưng rồng, nhìn xuống khuôn viên yên tĩnh. Hơn một trăm năm đã qua, những dây kén ngày xưa không còn nữa, nhưng cái tên Gò Kén vẫn theo người Tây Ninh từ đời này sang đời khác.