Tháp cổ Bình Thạnh
Có một ngôi tháp ở Tây Ninh đã đứng yên hơn một nghìn năm, trong khi cả vùng đất xung quanh đổi thay liên tục.
Tháp cổ Bình Thạnh không to lớn theo nghĩa hiện đại. Nó cao khoảng mười mét. Nền vuông mỗi cạnh khoảng năm mét. Nhưng khi đứng trước nó, cả nhà sẽ nhận ra rằng đây không phải chuyện về kích thước. Đây là chuyện về thời gian và về những người đã xây lên công trình này hơn mười mấy thế kỷ trước.
Công trình được nhiều nguồn nhà nước và báo chí chính thống xác định gắn với văn hóa Óc Eo, niên đại khoảng thế kỷ thứ tám đến thứ chín sau Công nguyên. Óc Eo là một nền văn hóa cổ từng phát triển mạnh ở vùng đồng bằng Nam Bộ, tiếp xúc với thương mại Ấn Độ, Trung Quốc và các nền văn minh Đông Nam Á cổ đại. Tháp Bình Thạnh là một trong những dấu tích còn sót lại của nền văn hóa đó ngay trên đất Tây Ninh.
Theo danh mục di tích của UBND tỉnh Tây Ninh ban hành năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, di tích được xếp loại kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia theo Quyết định số chín trăm ba mươi bảy, ký ngày hai mươi ba tháng bảy năm một nghìn chín trăm chín mươi ba.
Ban đầu đây không phải một tháp đơn lẻ. Quần thể Bình Thạnh ban đầu có ba tháp. Bây giờ chỉ còn một tháp chính còn tương đối nguyên vẹn. Hai tháp còn lại chỉ còn dấu vết và nền móng, lặng lẽ chìm vào cỏ và đất như nhắc nhở rằng thời gian không tha bất cứ thứ gì.
Tháp chính đứng ở phía Nam của quần thể, cửa chính quay về hướng Đông. Ba mặt còn lại là cửa giả, có hoa văn trang trí. Phần cửa chính nhô ra khỏi thân tháp; phía trên có phiến đá với hoa cúc cách điệu. Đây là điểm thuyết minh đẹp về mỹ thuật: ngay ở một công trình nhỏ như vậy, người thợ ngàn năm trước vẫn chú ý trang trí cả bốn mặt, cả cửa giả lẫn cửa thật.
Khi nhìn gần, cả nhà sẽ thấy các viên gạch nung xếp rất khít, bề mặt tường gần như không thấy mạch hở rõ ràng. Đây là nét đặc biệt của tháp Óc Eo mà nhiều nhà nghiên cứu nhắc đến, và chỉ cần một lần đứng trước tháp là cả nhà sẽ hiểu tại sao kỹ thuật đó khiến các học giả còn mải mê tranh luận đến tận hôm nay.
Tháp đã qua một đợt trùng tu quy mô lớn vào cuối thập niên một nghìn chín trăm chín mươi. Gần đây hơn, năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, ngành văn hóa và du lịch Tây Ninh đã số hóa khu di tích bằng công nghệ AR và VR ba trăm sáu mươi độ, đưa ngôi tháp ngàn năm vào không gian số để nhiều người hơn có thể đến gặp nó, dù chưa đặt chân tới Tây Ninh.
Tháp cổ Bình Thạnh đứng giữa cánh đồng Tây Ninh, không có hàng rào che kín hay mái che hiện đại. Nắng chiều rọi thẳng vào mặt gạch đỏ sậm, đổ bóng dài trên nền đất, và trong khoảnh khắc đó cả nhà có thể cảm nhận rõ rằng mình đang đứng trước thứ gì đó đã chứng kiến hàng chục thế kỷ đi qua, vẫn còn nguyên ở đây khi tất cả những thứ khác đã tan biến.