Khu di tích Xóm Nghề - Quê hương anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực
Trên bờ sông Vàm Cỏ Đông, có một làng chài nhỏ từ lâu đã mang trong mình một câu chuyện lớn hơn tất cả những gì một làng chài bình thường có thể chứa đựng.
Nơi đó có tên là Xóm Nghề.
Nguyễn Trung Trực tên thật là Nguyễn Văn Lịch, còn gọi là Chơn. Ông sinh năm một nghìn tám trăm ba mươi tám trong một gia đình chài lưới tại thôn Bình Nhựt, tổng Cửu Cư Hạ, huyện Cửu An, phủ Tân An xưa. Địa danh đó hôm nay là ấp một Thạnh Đức, xã Bình Đức, tỉnh Tây Ninh. Nhưng trong ký ức của người dân vùng Long An cũ, và trong nhiều tài liệu lịch sử, người ta vẫn gọi nơi đó là Xóm Nghề.
Một người con của làng chài.
Không ai dạy ông bài binh bố trận từ trong sách vở. Không ai trao cho ông chức tước hay binh đoàn lớn trước khi ông nổi lên. Nhưng ông có điều mà nhiều tướng lĩnh được đào tạo bài bản không có: lòng kiên quyết không chịu khuất và sự ủng hộ của người dân Nam Bộ.
Hai chiến công gắn với tên tuổi Nguyễn Trung Trực thường được nhắc đến nhiều nhất.
Thứ nhất là trận Nhựt Tảo ngày mười tháng mười hai năm một nghìn tám trăm sáu mươi mốt. Nghĩa quân đã đốt tàu Espérance của Pháp trên vàm Nhựt Tảo. Đây là lần đầu tiên người Việt tiêu diệt tàu chiến Pháp trong cuộc kháng Pháp ở Nam Kỳ. Tiếng vang của trận đánh lan rộng, kéo theo cả nỗi sợ lẫn niềm cổ vũ.
Thứ hai là trận đánh chiếm đồn Kiên Giang ngày mười sáu tháng sáu năm một nghìn tám trăm sáu mươi tám. Nghĩa quân bí mật lọt vào đồn địch và kiểm soát Kiên Giang trong nhiều ngày. Đây là trận đánh vào lòng địch, trong một thị trấn có quân Pháp đóng trú.
Cuối cùng Nguyễn Trung Trực bị bắt. Trước khi bị hành quyết, ông nói một câu mà người Nam Bộ nhớ mãi: khi nào người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây.
Khu vực Xóm Nghề hôm nay là di tích lịch sử cấp tỉnh, được công nhận từ năm một nghìn chín trăm chín mươi tư. Trong danh mục di tích tỉnh Tây Ninh năm hai nghìn hai mươi lăm, nơi này được ghi tên đầy đủ là Di tích Khu vực Xóm Nghề, Quê hương anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực, thuộc xã Bình Đức.
Tại đây có bia tưởng niệm, cổng và mái che nhìn ra dòng sông Vàm Cỏ Đông vẫn chảy như ngày nào. Hằng năm vào ngày mười một và mười hai tháng chín âm lịch, lễ giỗ Nguyễn Trung Trực tại Xóm Nghề thu hút người dân từ khắp nơi đổ về dâng hương, ôn lại câu chuyện của ông.
Khi đứng tại Xóm Nghề, cả nhà đang đứng ở nơi bắt đầu câu chuyện của một người mà không ai biết trước sẽ trở thành biểu tượng lớn nhất của lòng yêu nước Nam Bộ. Một người con trai của làng chài, sinh ra bên bờ sông, lớn lên với mái chèo và lưới cá, rồi cầm giáo đứng lên.
Ông đã ngã xuống. Nhưng câu nói của ông thì không.