Chùa Tôn Thạnh
Một ngôi chùa hơn hai trăm năm tuổi ở vùng Cần Giuộc không chỉ là nơi thờ tự, mà còn là nơi một nhà thơ lớn của Nam Bộ từng dạy học, làm thuốc và viết những trang văn đi vào lịch sử.
Chùa Tôn Thạnh là di tích lịch sử cấp quốc gia tại xã Mỹ Lộc, tỉnh Tây Ninh. Trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, nơi này thuộc ấp Thanh Ba, xã Mỹ Lộc, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Danh mục di tích lịch sử và văn hóa tỉnh Tây Ninh hiện hành ghi di tích được xếp hạng theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Văn hóa và Thông tin.
Theo Cổng thông tin điện tử Tỉnh ủy Long An, chùa do Thiền sư Viên Ngộ xây dựng năm một nghìn tám trăm lẻ tám, ban đầu mang tên Lan Nhã. Đến năm một nghìn tám trăm bốn mươi mốt, chùa đổi tên thành Tôn Thạnh. Vì gắn với Thiền sư Viên Ngộ, người dân trong vùng còn gọi chùa là chùa Tăng Ngộ hoặc chùa Ông Ngộ. Thiền sư Viên Ngộ được an táng ở bảo tháp phía tây khuôn viên chùa.
Điều làm cho Chùa Tôn Thạnh vượt ra khỏi phạm vi một ngôi chùa cổ bình thường là câu chuyện về Nguyễn Đình Chiểu. Cổng thông tin Tỉnh ủy Long An và Báo Nhân Dân đều ghi rõ: trong những năm từ một nghìn tám trăm năm mươi chín đến một nghìn tám trăm sáu mươi mốt, Nguyễn Đình Chiểu về đất Thanh Ba, lấy chùa làm nơi dạy học, làm thơ và làm thuốc. Đây là giai đoạn lịch sử nặng nề: thực dân Pháp vừa chiếm Gia Định năm một nghìn tám trăm năm mươi chín, người dân Nam Bộ đang đứng trước những lựa chọn khó khăn. Nguyễn Đình Chiểu chọn ở lại, dạy chữ, chữa bệnh và viết những trang văn về tinh thần kháng cự.
Bài "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" gắn với ngôi chùa này không phải vì nó được viết hoàn chỉnh trong khuôn viên chùa, mà vì chính không gian chùa là nơi Nguyễn Đình Chiểu chứng kiến và thấu hiểu tinh thần của những người dân áo vải đứng lên chống ngoại xâm. Tác phẩm này không ca ngợi các vị tướng chuyên nghiệp, mà tưởng nhớ những người nông dân bình thường đã hy sinh vì làng xóm và quê hương. Chính vì vậy nó sống mãi trong ký ức văn học Việt Nam.
Trong khuôn viên chùa hiện có hai tấm bia quan trọng theo Cổng thông tin Tỉnh ủy Long An: một bia dựng năm một nghìn chín trăm bảy mươi ba ghi dấu thời gian Nguyễn Đình Chiểu lưu trú tại đây, và một bia dựng năm một nghìn chín trăm chín mươi tám trích đoạn từ "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc". Đứng trước những tấm bia ấy, cả nhà có thể đọc thẳng những câu văn mà cụ Đồ Chiểu đã viết hơn một trăm sáu mươi năm trước.
Chùa Tôn Thạnh là nơi ba tầng ký ức gặp nhau trong một không gian yên tĩnh: tiếng chuông Phật giáo từ hơn hai trăm năm trước, bóng người thầy mù ngồi dạy chữ giữa thời loạn, và những câu văn tế còn vang vọng đến tận hôm nay. Đứng trong sân chùa, nhìn bóng tháp phía tây in trên nền trời chiều, cả nhà sẽ hiểu vì sao một mảnh đất nhỏ ở Cần Giuộc lại giữ được hồn văn hóa của cả miền Nam qua bao biến cố.
---