Khu di tích Bình Tả
Một gò đất nhỏ giữa cánh đồng đôi khi lưu giữ điều mà không gian rộng lớn không giữ được: lớp ký ức của một nền văn minh từng tồn tại cách đây hơn một nghìn năm.
Khu di tích Bình Tả là cụm di tích khảo cổ thuộc văn hóa Óc Eo và Phù Nam, nằm ở ấp Bình Tả, xã Đức Hòa Hạ, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An cũ, nay thuộc địa bàn tỉnh Tây Ninh sau sắp xếp đơn vị hành chính năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm theo Nghị quyết hai trăm lẻ hai của Quốc hội. Cụm di tích gồm ba địa điểm chính: Gò Xoài, Gò Đồn và Gò Năm Tước.
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam mô tả Bình Tả là một trung tâm tôn giáo lớn ở Nam Bộ, gắn với các đền thờ của Phật giáo và Hindu giáo từ thế kỷ một đến thế kỷ bảy sau Công nguyên. Báo Long An năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt bổ sung rằng đây là trung tâm tôn giáo có nhiều đền thờ lớn, niên đại thế kỷ bảy đến thế kỷ tám. Câu chuyện của Bình Tả vì vậy không đơn giản là chuyện của đất, mà là câu chuyện về cách người xưa xây dựng không gian thờ tự, giao lưu văn hóa và để lại dấu vết.
Ai đã phát hiện ra Bình Tả? Nhà khảo cổ học người Pháp Henri Parmentier đặt chân đến đây năm một nghìn chín trăm mười. Năm một nghìn chín trăm ba mươi mốt, J. Y. Claeys khai quật một kiến trúc gạch ở Gò Tháp Lấp trong cụm này. Đến năm một nghìn chín trăm tám mươi bảy, Sở Văn hóa và Thông tin Long An phối hợp Viện Khoa học Xã hội tại thành phố Hồ Chí Minh tiến hành khai quật lớn hơn, mở ra một chương mới trong hiểu biết về Bình Tả.
Phát hiện quan trọng nhất từ đợt khai quật năm một nghìn chín trăm tám mươi bảy là bộ sưu tập hai mươi sáu hiện vật vàng tại Gò Xoài, hiện lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Long An. Trong số đó có lá vàng khắc chữ Phạn với nội dung liên quan Phật giáo. Chính lá vàng này giúp các nhà nghiên cứu xác định Gò Xoài là một tháp Phật giáo khoảng thế kỷ tám sau Công nguyên. Đây là loại bằng chứng mà khảo cổ học gọi là minh văn: chữ viết khắc trên vật liệu bền, truyền đi thông điệp tôn giáo qua hàng thế kỷ.
Bên cạnh bộ vàng, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ghi nhận tại Bình Tả có nhiều dấu tích tôn giáo đa dạng: tượng thần Siva, thần Vishnu, thần giữ đền, cùng các vật thờ tự như linga và yoni của truyền thống Hindu giáo, cùng với gốm mịn Óc Eo, mảnh kim loại và đá quý. Từng lớp hiện vật ấy cho thấy Bình Tả không chỉ là nơi thờ tự của một tín ngưỡng, mà là điểm giao thoa giữa nhiều luồng văn hóa của vùng đất Nam Bộ cổ xưa.
Báo Long An năm hai nghìn không trăm mười lăm cho biết Bình Tả là cụm gồm mười bảy phế tích kiến trúc và di chỉ cư trú, với hệ thống bàu nước cổ bao quanh. Năm một nghìn chín trăm tám mươi chín, cụm này được xếp hạng di tích quốc gia. Năm hai nghìn không trăm hai mươi, diện tích khoanh vùng bảo vệ được điều chỉnh, tổng diện tích còn lại là hơn bốn mươi nghìn mét vuông.
Điều đáng học từ Bình Tả không nằm ở tấm vé tham quan, mà nằm ở câu hỏi: trước khi vùng đất này thành làng, thành huyện, thành tỉnh, người ta đã sống ở đây như thế nào, thờ ai, và để lại gì? Gò Xoài, Gò Đồn, Gò Năm Tước không phải những cái tên du lịch hào nhoáng. Nhưng mỗi tên gọi ấy chứa đựng một phần câu trả lời cho câu hỏi đó.
---