Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen
Tiếng cánh vỗ đến trước. Mới đầu chỉ lác đác, rồi dày lên, rồi rộ cả một góc trời, như ai vừa giũ một tấm vải khổng lồ trên mặt nước. Tiếng kêu lanh lảnh chen tiếng kêu khàn khàn, gọi nhau qua những khoảng đầm phẳng lặng. Mùa khô, khi nước rút xuống thấp, hơn hai mươi nghìn cá thể chim nước tụ về nơi này.
Những đôi cánh ấy đang về Láng Sen.
Láng Sen là một mảnh của Đồng Tháp Mười, vùng trũng mênh mông của đồng bằng sông Cửu Long. Ngày nay khu bảo tồn nằm trên địa bàn xã Vĩnh Châu và xã Tân Hưng, tỉnh Tây Ninh. Trước khi sắp xếp lại các đơn vị hành chính, vùng đất này thuộc huyện Tân Hưng, tỉnh Long An.
Muốn hiểu vì sao Láng Sen quý, hãy hình dung hai tấm bản đồ. Trên tấm bản đồ vẽ năm một nghìn chín trăm sáu mươi chín, vùng đất ngập nước ở đây rộng khoảng mười nghìn héc ta. Rồi đất ngập nước co lại từng mảng. Hôm nay, Láng Sen là vùng Đồng Tháp Mười tự nhiên lớn thứ hai còn sót lại. Nơi đây cũng giữ mẫu rừng ven sông tự nhiên tiêu biểu nhất của cả đồng bằng sông Cửu Long.
Bước vào Láng Sen là bước vào bốn thế giới đan cài vào nhau. Có đồng cỏ ngập theo mùa, nước lên thì cỏ chìm, nước xuống thì cỏ xanh trải tới chân trời. Có đầm trống, mặt nước soi bóng mây. Có rừng tràm men theo dòng sông, bóng lá in xuống mặt nước. Và có rừng hỗn giao, nơi nhiều loài cây chen nhau tìm nắng. Chính vì bốn kiểu sinh cảnh nằm sát bên nhau, sự sống ở đây dày đặc đến lạ.
Cả nhà cùng đếm thử nhé. Ba trăm ba mươi mốt loài thực vật. Một trăm sáu mươi mốt loài chim. Một trăm bốn mươi hai loài thủy sản. Một đứa trẻ học mỗi ngày tên một loài, phải gần hai năm mới học hết. Trong số ấy, có mười bốn loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam, tức là những loài đang cần được che chở.
Loài được nhắc nhiều nhất là sếu đầu đỏ, cái tên đã nói lên dáng hình của nó. Năng kim là nguồn thức ăn của sếu, nên để đàn sếu có cái ăn, khu bảo tồn đã khôi phục một cánh đồng năng kim rộng bảy mươi héc ta. Nhưng sếu là khách quý, đến hay không là chuyện của trời và của mùa, chẳng ai hẹn trước được.
Bên cạnh sếu còn có giang sen, có già đẫy và cả mèo cá. Dưới làn nước là cá tra dầu và cá hô, những loài cá lớn của dòng Mê Kông. Nhiều loài trong số đó đang bị đe dọa trên khắp thế giới, như sếu đầu đỏ, già đẫy lớn hay cá tra dầu.
Thế giới đã nhìn thấy điều ấy. Ngày hai mươi hai tháng năm năm hai nghìn không trăm mười lăm, Láng Sen được Công ước Ramsar ghi danh là vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế. Khu Ramsar số hai nghìn hai trăm hai mươi bảy của thế giới, khu Ramsar thứ bảy của Việt Nam, rộng bốn nghìn tám trăm linh hai héc ta. Láng Sen đạt sáu trong chín tiêu chí của công ước.
Thật ra, tỉnh Long An đã lập khu bảo tồn từ ngày mười chín tháng một năm hai nghìn không trăm linh bốn. Khu được chia làm ba phân khu: bảo tồn sinh thái, tràm kinh tế và đa dạng sinh học. Phần lõi mà khu bảo tồn trực tiếp chăm nom là phân khu bảo tồn sinh thái, rộng khoảng một nghìn chín trăm bảy mươi mốt héc ta. Từ ngày một tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, khu bảo tồn trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh.
Giữ cho Láng Sen còn là Láng Sen không phải chuyện dễ. Mưa trái mùa, nắng hạn, nguồn nước đổi thay. Những đợt hạn hán lịch sử năm hai nghìn không trăm mười sáu và năm hai nghìn không trăm hai mươi đã làm đồng nước khát khô. Vì thế, những người giữ rừng phải tích nước cho mùa khô, phòng cháy cho rừng tràm, theo dõi chất nước. Họ còn túc trực ở các chốt tuần tra suốt ngày đêm, bởi nạn đánh bắt cá trái phép và săn bắt chim vẫn còn, dù đã giảm dần qua từng năm.
Có những kẻ lạ cũng phải canh chừng. Cây mai dương, cá lau kiếng, ốc bươu vàng là những loài ngoại lai, sinh sôi rất nhanh và chiếm chỗ của cây cỏ, tôm cá bản địa. Người ta phải lần theo dấu chúng mà dọn đi, mùa này qua mùa khác.
Song song với việc canh giữ là việc vun trồng. Mỗi năm, người ta chăm sóc và trồng dặm tám mươi héc ta lúa hoang, trồng dặm cánh đồng sen. Họ còn phục hồi được ba mươi héc ta cánh đồng lúa ma. Những cây bản địa như gáo, cà na, lộc vừng, bứa, tre gai được ươm rồi đem trồng lại. Trong nhà ương, cá trê vàng, cá sặc rằn, cá rô biển, cá dầy được nhân giống. Mỗi năm khoảng một trăm nghìn con cá nhỏ được thả về với nước, như gửi trả lại cho đồng những đứa con của nó.
Láng Sen không đứng một mình. Quỹ Quốc tế về Bảo vệ Thiên nhiên và Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế cùng khu bảo tồn làm những dự án gìn giữ đa dạng sinh học, giúp người dân vùng đệm sống tốt hơn và quen dần với khí hậu đổi thay. Quanh khu bảo tồn, bà con trồng sen lấy ngó, trồng sen lấy gương, trồng lúa mùa nổi theo con nước. Mùa lũ, có những nhà nuôi thêm cá sặc rằn, cá rô, cá lóc. Có cả những lớp học rút tơ sen, để từ cọng sen mảnh mai kéo ra được những sợi tơ mịn. Chín nhóm cộng đồng vẫn đều đặn cùng nhau bảo vệ tài nguyên thiên nhiên nơi đây.
Láng Sen chưa khai thác du lịch, vì đường sá và nhà cửa phục vụ khách còn ít ỏi. Nhưng cũng nhờ thế mà nơi này còn hoang sơ theo đúng nghĩa của hai chữ ấy. Không loa đài ồn ã, không hàng quán chen chúc, chỉ có trời, có nước, có cỏ và có chim.
Chiều xuống, nắng ngả màu mật ong trên những ngọn tràm. Mặt đầm lặng như tờ, soi cả một vòm trời rộng không gì che khuất. Rồi từ phía xa, tiếng cánh vỗ lại vang lên, từng đợt, từng đợt, hàng vạn đôi cánh cùng tìm về một chốn nghỉ chân giữa lòng Đồng Tháp Mười.