Vườn quốc gia Tràm Chim
Có một vùng đất ở Đồng Tháp mà cả thế giới đang theo dõi, không phải vì nó đẹp theo kiểu đô thị, mà vì nó còn sống.
Vườn quốc gia Tràm Chim nằm tại xã Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp, cách trung tâm Cao Lãnh khoảng bốn mươi kilômét. Theo Ramsar Sites Information Service, đây là khu Ramsar số hai nghìn của thế giới, được chỉ định ngày mùng hai tháng hai năm hai nghìn không trăm mười hai, với diện tích bảy nghìn ba trăm mười ba héc-ta. Khi số thứ tự một khu đất ngập nước toàn cầu rơi vào đây, điều đó không phải ngẫu nhiên. Tràm Chim là một trong những mảnh cuối cùng còn lại của hệ sinh thái Đồng Tháp Mười, một vùng từng trải rộng khoảng bảy trăm nghìn héc-ta trên đồng bằng sông Cửu Long.
Khu du lịch Tràm Chim cho khách tham quan bằng xuồng kéo. Tuyến Năng ống dài mười hai kilômét, tuyến Cà Na dài hai mươi mốt kilômét; xuồng chở tối đa mười người. Khi xuồng lướt vào kênh, cả nhà sẽ nhận ra đây không phải vườn thú, không phải công viên. Đây là một hệ sinh thái đang thở, đang thay đổi theo mùa, theo mực nước, theo thời tiết.
Rừng tràm thấp và xanh mướt hai bên kênh. Mặt nước phản chiếu lá, tiếng chim len vào từng khoảng lặng giữa tiếng máy xuồng. Khoảng gần một trăm ba mươi loài thực vật và hơn một trăm chín mươi tám loài chim nước đang sống ở đây, theo số liệu Cổng Du lịch Đồng Tháp. Ramsar ghi nhận Tràm Chim hỗ trợ chín loài chim và năm loài cá bị đe dọa toàn cầu, và thường xuyên có hơn hai mươi nghìn cá thể chim nước trong mùa khô.
Sen hồng, sen trắng, lúa trời, năng kim. Đây là những cái tên cần ghi nhớ trong chuyến đi này. Lúa trời, còn gọi là lúa ma, là một loài cây lúa hoang dại mà Tràm Chim là một trong số ít nơi ở đồng bằng sông Cửu Long còn giữ được quần xã nguyên vẹn. Năng kim lại là loài thực vật quan trọng hơn nhiều người nghĩ: đó là nguồn thức ăn chủ yếu của sếu đầu đỏ.
Nhắc đến sếu đầu đỏ, đây là điểm cần nói thẳng. Loài chim này đang suy giảm. Dù Tràm Chim từng là nơi có đàn sếu đầu đỏ đông nhất Việt Nam vào những thập kỷ trước, số lượng đã giảm mạnh trong nhiều năm qua vì mất sinh cảnh, thay đổi chế độ nước và các áp lực khác. Câu chuyện không có kết thúc đẹp sẵn có, nhưng đang được viết lại từng ngày.
Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Đồng Tháp, trong hơn hai năm gần đây, Vườn quốc gia Tràm Chim đã phục hồi gần một trăm héc-ta quần xã năng kim ở vùng lõi. Năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, bảy cá thể sếu đầu đỏ đã quay về. Con số không lớn, nhưng là tín hiệu. Một dấu hiệu cho thấy khi con người điều chỉnh cách can thiệp vào thiên nhiên, thiên nhiên có thể bắt đầu hồi phục.
Trên xuồng, nếu may mắn gặp mùa đẹp, cả nhà có thể thấy những loài chim mà thành phố không bao giờ cho phép. Trích mồng đỏ lướt sát mặt nước. Diệc cao đứng yên trên bờ tràm như một bức tượng. Le le nhà thường bay thành đàn. Không ai hứa chắc điều gì. Tự nhiên là như vậy. Mỗi chuyến đi là một buổi chiếu khác nhau.
Trên đường về bến, xuồng dừng tại đài vọng cảnh. Từ đây cả nhà có thể nhìn ra màu xanh trải rộng của rừng tràm, kênh nước và đồng cỏ ngập nước. Hệ sinh thái đất ngập nước theo mùa hoạt động theo một nhịp rất dài, rất đều, rất chậm. Mùa nước nổi kéo dài từ khoảng tháng chín đến tháng mười hai dương lịch, mùa khô từ khoảng tháng giêng đến tháng sáu, và sếu thường về vào tháng hai đến tháng năm nếu sinh cảnh phù hợp. Người quản lý nước theo mùa là một phần quan trọng trong chiến lược phục hồi mà Vườn quốc gia đang thực hiện.
Hành trình ở Tràm Chim không phải để thu thập ảnh đẹp. Đây là nơi hiểu rằng một vùng đất có thể biến mất hoàn toàn hoặc được giữ lại, và sự khác biệt giữa hai kết cục đó nằm ở những quyết định rất nhỏ của rất nhiều người, kéo dài qua nhiều thế hệ. Khu Ramsar số hai nghìn của thế giới không phải bằng chứng về sự hoàn hảo. Đó là bằng chứng về sự cố gắng.