Ca Huế trên sông Hương
Có những nơi của Huế không bắt đầu bằng cổng chào, mà bắt đầu bằng một dòng nước lặng. Ca Huế trên sông Hương là một nơi như vậy.
Nghệ thuật ca Huế ra đời từ thế kỷ mười bảy, khi những điệu nhạc cung phủ chốn hoàng thành dần lan ra dân gian. Qua bao đời, người Huế gìn giữ và nuôi dưỡng những làn điệu ấy không phải trên sân khấu lớn, mà trên mặt nước. Sông Hương chính là nơi ca Huế tìm thấy hình hài hoàn chỉnh nhất của mình.
Năm hai nghìn không trăm mười lăm, nghệ thuật ca Huế được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiện nay, hồ sơ đề cử lên UNESCO đang được hoàn thiện. Đó là sự ghi nhận xứng đáng cho một loại hình nghệ thuật đã sống sót qua hàng thế kỷ biến động.
Nhưng dữ liệu và giấy chứng nhận không thể kể đủ câu chuyện thật sự của ca Huế.
Câu chuyện thật sự bắt đầu khi đêm xuống, khi những chiếc thuyền rồng thắp đèn lồng đỏ rực rời bến và lướt ra giữa sông Hương. Ánh đèn lung linh in xuống mặt nước đen. Tiếng đàn tranh, đàn bầu, đàn nguyệt cất lên trong không gian yên tĩnh giữa dòng sông. Rồi tiếng hát vang lên, khoan thai và sâu lắng, không vội vàng, không hối hả.
Những người hát ca Huế mặc áo dài truyền thống, ngồi trên chiếu hoa trải giữa khoang thuyền. Họ hát những bài ai, những điệu nam, những khúc lý nhẹ nhàng, mỗi làn điệu mang một màu sắc cảm xúc riêng. Khán giả ngồi quanh, lắng nghe tiếng hát hòa vào tiếng nước chảy nhẹ dưới thuyền.
Cả nhà thử tưởng tượng mình đang ngồi trên chiếc thuyền ấy. Gió sông Hương thổi nhẹ. Mùi hương nhang từ bờ thoảng qua. Tiếng hát cứ bồng bềnh, trôi theo dòng nước, ngân lên rồi tan dần vào đêm tối. Lúc đó, cả nhà sẽ hiểu vì sao người Huế gọi ca Huế là hồn của dòng sông.
Không phải ngẫu nhiên mà ca Huế gắn liền với sông Hương. Dòng sông ấy chảy qua kinh thành, qua lăng tẩm, qua những xóm làng yên bình ven bờ. Nó gom lại ký ức của Huế qua nhiều thế kỷ. Và khi tiếng ca Huế vang lên trên mặt nước đó, cả một nền văn hóa cố đô như thức dậy, hiện diện và sống động.
Đến Huế mà chưa nghe ca Huế trên sông, cả nhà sẽ về mà lòng còn thiếu một tiếng. Vì chỉ khi đèn lồng thuyền rồng phản chiếu xuống mặt nước đêm, tiếng đàn cất lên trong gió sông mát rượi, cả nhà mới hiểu rằng Huế không chỉ là những gì nhìn thấy bằng mắt. Huế còn là những gì mình nghe thấy và cảm thấy, bồng bềnh trôi theo dòng Hương Giang.