Cầu Trường Tiền
Cả nhà thử đọc câu ca dao này nhé: Cầu Trường Tiền sáu vài mười hai nhịp, em theo không kịp tội lắm anh ơi. Người Huế nào cũng thuộc câu này từ nhỏ. Một cây cầu đã đi vào lời ca dao, vào tâm thức của cả một vùng đất.
Cả nhà đang đứng trước Cầu Trường Tiền, biểu tượng lãng mạn của Cố đô Huế cùng sông Hương.
Năm một nghìn tám trăm chín mươi bảy, kỹ sư người Pháp Gustave Eiffel nhận thiết kế cây cầu này. Cả nhà có nhớ tên Eiffel không? Đúng rồi, đây chính là người đã thiết kế Tháp Eiffel tại Paris năm một nghìn tám trăm tám mươi chín. Ông cũng thiết kế phần khung sắt bên trong Tượng Nữ thần Tự do ở New York năm một nghìn tám trăm tám mươi sáu. Cầu Trường Tiền là một trong những công trình thép cuối cùng mà công ty ông thực hiện ở Đông Dương.
Công ty Eiffel khởi công năm một nghìn tám trăm chín mươi bảy. Hai năm sau, cầu hoàn thành đúng vào thời vua Thành Thái. Triều Nguyễn bỏ ra một trăm chín mươi nghìn đồng Đông Dương, Pháp hỗ trợ phần còn lại.
Cấu trúc cầu thế nào? Đúng như ca dao, sáu vài mười hai nhịp. Sáu nhịp dầm thép hình lược, mỗi nhịp dài sáu mươi bảy mét, tổng chiều dài bốn trăm linh hai phẩy sáu mét, rộng sáu mét. Mặt cầu lát gỗ lim, loại gỗ cứng chống mục. Kiến trúc Gothic phương Tây với những vòm thép cong và đèn trang trí duyên dáng. Đây là một trong những cầu đầu tiên ở Đông Dương xây bằng kết cấu thép theo kỹ thuật phương Tây.
Cầu có bốn tên khác nhau qua các thời kỳ. Cả nhà muốn nghe không?
Ban đầu, cầu mang tên Cầu Thành Thái, theo tên vua đang trị vì khi cầu hoàn thành. Năm một nghìn chín trăm mười sáu, người Pháp đổi thành Cầu Clémenceau, theo tên Thủ tướng Georges Clémenceau. Sau Cách mạng Tháng Tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, cầu đổi tên thành Cầu Nguyễn Hoàng. Từ sau năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm đến nay, là Cầu Trường Tiền, tên chính thức.
Còn tại sao gọi là Trường Tiền? Vua Thành Thái đặt tên đường Trường Tiền năm một nghìn tám trăm chín mươi chín, con đường nằm gần xưởng đúc tiền của triều Nguyễn. Trường Tiền nghĩa là xưởng đúc tiền. Cây cầu đứng đầu con đường đó và lấy luôn tên đó.
Bây giờ đến phần lịch sử bi thương nhất của cây cầu này.
Cầu Trường Tiền đã bị phá không dưới ba lần.
Năm một nghìn chín trăm linh tư, chỉ năm năm sau khi xây xong, bão Giáp Thìn lớn làm hư hại nặng. Sau đó sửa lại.
Ngày mười chín tháng mười hai năm một nghìn chín trăm bốn mươi sáu, Hồ Chí Minh kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Việt Minh tại Huế phá hai nhịp tả ngạn để chặn bước tiến của quân Pháp vào kinh thành. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám sửa tạm, mãi đến năm một nghìn chín trăm năm mươi ba mới sửa hoàn toàn xong.
Tết Mậu Thân năm một nghìn chín trăm sáu mươi tám là một trong những sự kiện chấn động lịch sử Việt Nam. Quân Giải phóng chiếm cố đô Huế suốt hai mươi sáu ngày. Khi lực lượng Việt Nam Cộng Hòa và Mỹ phản công từ phía nam sông Hương, trụ ba và nhịp bốn bị đặt mìn phá để chặn đà tiến. Cầu gãy đôi. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi chín, người ta tạm nối bằng cầu phao.
Sau gần một trăm năm chịu đựng, từ năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt đến năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm, cầu được trùng tu lớn theo bản vẽ gốc của công ty Eiffel. Sáu nhịp dầm thép hình lược nguyên bản được phục hồi nguyên vẹn.
Sau năm hai nghìn không hai, hệ thống đèn đổi màu được lắp đặt. Về đêm, cầu thắp sáng xanh đỏ vàng tím đổi nhau, soi bóng lung linh xuống mặt sông Hương.
Bây giờ cả nhà hãy đứng giữa cầu nhìn xuống sông Hương. Phía tây bắc là Đại Nội và Phu Văn Lâu. Phía đông là cồn Hến, nơi cho ra món cơm hến đặc sản Huế. Phía dưới là thuyền rồng.
Mỗi vết sẹo trên cây cầu này là một bài học lịch sử. Bị bão đánh. Bị phá trong chiến tranh hai lần. Được phục hồi. Lại đứng đó. Đó là số phận của những thứ đã trở thành biểu tượng.
Hơn một trăm năm tuổi. Bốn tên gọi. Ba lần bị phá. Một lần trùng tu lớn theo bản vẽ Eiffel. Ánh đèn đổi màu mỗi tối. Và câu ca dao mà người Huế nào cũng thuộc.
Cầu Trường Tiền sáu vài mười hai nhịp.
Đó chính là cây cầu cả nhà đang đứng trên đây. Sông Hương lặng lẽ trôi dưới chân cầu, như đã trôi qua biết bao mùa nắng mưa, bao cuộc bể dâu, mà nhịp thép cong vẫn nghiêng mình soi bóng, đẹp đến nao lòng.