Quốc Tử Giám Huế
Ở góc đông nam Hoàng thành Huế, có một nơi mà hơn hai trăm năm trước, những cậu học trò giỏi nhất cả nước đã tìm về. Họ đến để học. Để mơ. Để một ngày nào đó trở thành ông trạng, giúp vua dựng nước.
Đó là Quốc Tử Giám Huế.
Khi triều Nguyễn vừa lập quốc, một trong những việc đầu tiên nhà vua làm là mở trường. Năm một nghìn tám trăm lẻ ba, trường được thành lập với tên Đốc Học Đường, ngay trong lòng kinh thành Huế. Đây là trường đại học quốc gia đầu tiên của triều Nguyễn, nơi đào tạo nhân tài cho đất nước.
Mười bảy năm sau, vào năm một nghìn tám trăm hai mươi, trường được đổi tên thành Quốc Tử Giám. Cái tên ấy mang một tầm vóc khác. Quốc Tử Giám nghĩa là nơi dạy con em của quốc gia. Không phải chỉ con nhà quyền quý, mà là những người tài giỏi từ khắp mọi miền đất nước.
Cả nhà hãy hình dung: những cậu học trò trẻ tuổi, mang theo sách vở và hoài bão, vượt đường xa từ Nam ra Bắc, từ núi xuống đồng bằng, tìm đến Huế. Họ học chữ, học lễ, học cách cai trị và cách làm người. Ngôi trường lớn nhất nước thời bấy giờ không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức. Nó là ngọn lửa thắp lên những ước mơ.
Đến năm một nghìn chín trăm lẻ tám, trường được dời vào góc đông nam Hoàng thành, nơi nó tọa lạc cho đến ngày nay. Vị trí ấy không phải ngẫu nhiên. Đặt trường ngay trong lòng Hoàng thành là cách nhà vua nói rằng: tri thức là trụ cột của vương triều.
Đứng ở đây, giữa không gian trầm mặc của Đại Nội, cả nhà có thể cảm nhận được điều đó. Những mái ngói rêu phong, những cột gỗ cũ kỹ, không gian lặng yên trong lòng thành cổ, tất cả đều nhắc về một thời kỳ mà việc học được xem là con đường danh giá nhất.
Huế nổi tiếng vì lăng tẩm, vì cung điện, vì dòng sông Hương thơ mộng. Nhưng Quốc Tử Giám nhắc về một Huế khác, một Huế của sách vở và trí tuệ, của những giấc mơ cử nhân, tiến sĩ giữa thời phong kiến.
Nếu một ngày cả nhà bước vào góc đông nam Hoàng thành ấy, hãy dừng lại một chút. Nhắm mắt. Lắng nghe. Có thể cả nhà sẽ nghe thấy, xa xa, tiếng bút nghiên của những cậu học trò ngày xưa, đang miệt mài viết nên trang sử cho đất nước.