Đền Độc Cước
Cả nhà hình dung thử nhé. Giữa dải núi Trường Lệ ven biển Sầm Sơn, có một mỏm núi nhô ra phía biển. Từ dưới nhìn lên, ngôi đền đứng sừng sững trên đó, mặt quay ra phía đông là biển khơi, phía bắc nhìn xuống là bãi tắm của du khách. Đó là Đền Độc Cước.
Không có điểm tâm linh nào ở Sầm Sơn lại có vị trí đặc biệt như ngôi đền này. Đền nằm trên hòn Cổ Giải thuộc dãy núi Trường Lệ, cạnh bãi biển Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Theo phụ lục địa danh của Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, đền thờ vị thần Độc Cước, một vị thần trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, và tên Độc Cước theo nghĩa là một chân.
Vì sao lại là một chân? Theo truyền thuyết được cùng nguồn tư liệu ghi lại, có một chàng trai khổng lồ, vì muốn vừa đánh giặc quỷ biển ngoài khơi vừa bảo vệ làng trên đất liền, đã tự xẻ đôi thân mình. Một nửa người ra biển, một nửa người ở lại làng. Từ đó, vị thần chỉ còn một chân. Câu chuyện này là truyền thuyết dân gian, không phải sự kiện lịch sử có niên đại đầy đủ. Nhưng nó nói rất rõ ý nguyện của người dân ven biển Sầm Sơn: họ muốn một vị thần đủ sức mạnh để bảo hộ cả biển cả lẫn đất liền cùng một lúc.
Ngôi đền này không chỉ là điểm dừng tín ngưỡng đơn lẻ. Đền Độc Cước nằm trong không gian Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Sầm Sơn, bao gồm núi Trường Lệ, các đền thờ và cảnh quan ven biển. Toàn bộ không gian đó được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số một nghìn chín trăm năm mươi tư ban hành ngày ba mươi mốt tháng mười hai năm hai nghìn không trăm mười chín.
Khi cả nhà bước vào khu tam quan ở lối vào đền, đó là ranh giới chuyển từ không gian phố biển náo nhiệt sang không gian thờ tự. Lối vào có các bậc đá dẫn lên khu thờ tự chính. Phía trên là không gian thờ với Tiền đường, Trung tẩm và Hậu cung.
Điều đáng nhớ nhất ở Đền Độc Cước không nằm ở kiến trúc mà nằm ở cái nhìn từ đây ra biển. Đứng từ khu đền nhìn về phía đông, cả nhà thấy biển khơi. Đây chính xác là hướng mà theo truyền thuyết, nửa thân của thần Độc Cước đã ra khơi để đánh giặc. Và nhìn xuống phía bắc là bãi tắm của Sầm Sơn, nơi hàng triệu lượt khách đến mỗi mùa hè. Hai cái nhìn ấy, ra khơi và nhìn xuống bãi tắm, tóm gọn trọn vẹn vai trò của ngôi đền trong đời sống Sầm Sơn: một vị thần biển đứng gác cả biển lẫn người trên bờ.
Hằng năm, vào ngày mười sáu tháng hai âm lịch, cư dân biển Sầm Sơn tổ chức Lễ hội Cầu phúc tại đền. Truyền hình Thanh Hóa đưa tin lễ hội này là dịp để người dân tưởng nhớ thần Độc Cước và các bậc tiền nhân, đồng thời cầu mưa thuận gió hòa, sóng yên biển lặng, tôm cá đầy khoang, cuộc sống no đủ. Nghi lễ gồm dâng hương, cầu phúc, tế lễ truyền thống; phần hội có rước kiệu của các làng, thi cờ thẻ và cờ tướng. Báo Thanh Hóa gọi đây là điểm khởi đầu của chuỗi hoạt động văn hóa du lịch Sầm Sơn mỗi năm.
Khi rời đền Độc Cước, cả nhà nhìn lại biển Sầm Sơn một lần nữa. Với người dân làng biển, biển không chỉ là nguồn cá tôm. Biển cũng là nơi có thể cướp đi người thân bất cứ lúc nào. Việc dựng đền thờ một vị thần trên mỏm núi nhìn ra biển, mỗi năm tụ họp nhau lại cầu mong bình yên, là cách họ đối mặt với sự bất định ấy. Câu chuyện về thần Độc Cước, dù là truyền thuyết, vẫn nói lên rất rõ khát vọng được bảo hộ của những người sống gần biển cả từ đời này sang đời khác.