Hệ thống hang động núi lửa Krông Nô
Tưởng tượng dưới chân mình là một con đường mà hàng trăm nghìn năm trước, dung nham lỏng từ núi lửa đã chảy qua. Lớp ngoài nguội lại và đóng cứng, nhưng dung nham bên trong vẫn tiếp tục chảy đi, để lại khoảng rỗng như một đường ống khổng lồ dưới lòng đất. Đó là cách các hang núi lửa ở Krông Nô hình thành, và đó là điều khiến chúng hoàn toàn khác với bất kỳ hang động nào cả nhà từng đặt chân vào.
Hệ thống hang động núi lửa Krông Nô nằm trong không gian Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, được UNESCO công nhận vào tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi. Nay khu vực này thuộc phần phía tây tỉnh Lâm Đồng. UNESCO mô tả trường hang động núi lửa Nam Blang là hệ thống hang núi lửa lớn nhất Đông Nam Á, với tổng chiều dài hơn mười cây số và khoảng năm mươi hang. Trong đó, C3 và C4 là cụm hang đầu tiên được đưa vào tham quan chính thức, và đã được xếp hạng di tích quốc gia.
Hang C3 dài bảy trăm mười sáu phẩy ba mét và hang C4 dài hai trăm năm mươi mốt phẩy năm mét theo ghi nhận của Báo Lâm Đồng. Hai hang thông nhau và được hình thành từ hoạt động phun trào bazan của núi lửa Chư B'luk cách đây khoảng từ sáu trăm nghìn đến hai trăm nghìn năm. Người địa phương gọi C3 và C4 là "hang dơi" vì đây là nơi trú ngụ của đàn dơi. Khi vào hang, cả nhà có thể nghe tiếng động nhẹ và đôi khi thấy dơi bay. Đây là phần đời sống tự nhiên trong hang, không phải điều bất thường.
Điểm xuất phát cho hành trình C3 và C4 là khu vực cụm thác Đ'ray Sáp, Gia Long. Từ đó đi bộ theo đường mòn khoảng ba cây số trên nền đá núi lửa. Lối đi trên đá bazan gồ ghề và có thể trơn, nên giày bám tốt là điều không thể thiếu. Trước khi vào hang, mỗi người được trang bị mũ bảo hộ và đèn pin gắn trên mũ.
Bên trong hang, điều cả nhà nên tìm kiếm không phải là nhũ đá hay măng đá theo kiểu hang đá vôi. Hãy tìm các dấu vết của dòng dung nham: những vệt uốn lượn trên vách, những rãnh và gờ trên nền, những nếp gấp trên trần. Đó là thuật ngữ địa chất, mô tả rất cụ thể các cấu trúc còn lại khi dung nham nguội đi theo những cách khác nhau. Mỗi nếp gấp, mỗi vết rãnh là một khoảnh khắc bị đóng băng trong đá từ hàng trăm nghìn năm trước.
UNESCO ghi nhận các ống dung nham ở đây từng liên quan đến dấu tích cư trú của cộng đồng tiền sử cách đây khoảng từ sáu nghìn đến mười nghìn năm. Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam xác nhận các nhà nghiên cứu đã tìm thấy hiện vật liên quan đến cư trú, chế tác công cụ, chôn táng, trại săn bắt tạm thời và nghi lễ trong các hang. Khi bước vào không gian tối và mát đó, cả nhà đang bước vào một địa điểm mà con người đã từng sinh sống và ngủ ở đây nhiều nghìn năm trước.
Riêng hang C7, đây là hang dài hơn một nghìn hai trăm bốn mươi mét, được xếp hạng di tích quốc gia vào tháng chín năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm. C7 được các nhà địa chất đánh giá có giá trị cảnh quan đặc biệt với nhiều cấu trúc dung nham còn nguyên vẹn. Hang chưa mở cho khách tự do tham quan và chỉ được khám phá cùng đơn vị có chuyên môn và thiết bị bảo hộ phù hợp.
Hang núi lửa Krông Nô là một trong những điểm đến mà cảm xúc khó diễn đạt hết bằng ảnh. Màu tối của vách bazan, sự lạnh lẽo mát mẻ trong lòng hang, ánh đèn pin chiếu vào các dấu vết dòng chảy hàng trăm nghìn năm cũ, tiếng dơi và tiếng bước chân của chính mình vang lên trong không gian kín. Đó là trải nghiệm cần thân xác, không phải chỉ cần ảnh.