Hang Sơn Đoòng

Đầu tháng mười hai năm một nghìn chín trăm chín mươi, giữa một cơn bão trong rừng Phong Nha, ông Hồ Khanh vội tìm chỗ trú dưới chân một vách đá. Ông vào rừng để tìm trầm, thứ gỗ thơm quý giá của núi rừng. Dưới vách đá ấy có một cửa hang nhỏ.

Ông bước lại gần, và điều đầu tiên ông thấy là sương. Từng làn sương phả ra từ miệng hang, như thể ngọn núi đang thở. Rồi ông nghe một âm thanh ầm ầm vọng lên từ bóng tối. Đó là tiếng một dòng sông đang gầm trong lòng núi. Một luồng gió lạnh thổi ra, và ông quyết định quay về, không đi sâu thêm bước nào.

Ông nghĩ đó cũng chỉ là một cái hang như bao cái hang ông từng gặp. Vì vậy, ông không cố nhớ nó nằm ở đâu. Cơn bão qua đi, người đi rừng lại lên đường, và cái miệng hang biết thở ấy lặng lẽ chìm vào giữa những dãy núi đá vôi.

Ông Hồ Khanh sinh ra ở Phong Nha. Rừng núi quê nhà là nơi ông kiếm sống. Vậy mà suốt nhiều năm dài, ông không gặp lại cửa hang ấy thêm lần nào.

Mãi đến năm hai nghìn không trăm lẻ tám, trong một chuyến đi rừng khác, may mắn mới mỉm cười với ông. Cửa hang năm xưa hiện ra trước mắt. Lần này, ông không để nó lạc mất nữa. Ông ghi nhớ đường đi bằng hình dáng những ngọn núi, bằng những thân cây dọc lối.

Tháng tư năm hai nghìn không trăm lẻ chín, ông dẫn một đoàn thám hiểm hang động Anh và Việt Nam xuyên rừng tới đúng chỗ ấy. Dẫn đầu đoàn là nhà thám hiểm người Anh Howard Limbert. Đi cùng ông là các nhà địa lý của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên ở Hà Nội. Và con người bước vào bên trong.

Dòng sông mà ông Hồ Khanh nghe gầm năm nào hóa ra là một con sông ngầm chảy trong lòng hang. Đoàn vừa đi vừa đo. Càng vào sâu, những con số càng khó tin. Có đoạn trần hang cao chừng hai trăm mét. Có đoạn hai vách hang cách nhau chừng một trăm năm mươi mét.

Rồi ở tận cuối, một bức tường đá khổng lồ dựng đứng, chắn ngang đường đi. Đoàn không mang theo đồ leo vách. Họ đành dừng lại trước bức tường, rồi quay ra.

Nhưng những gì đo được đã đủ để nói lên một điều lạ lùng. Cái hang mà người đi rừng tình cờ bắt gặp khi trú bão năm nào là hang động lớn nhất thế giới. Guinness World Records đã ghi tên Sơn Đoòng vào sổ kỷ lục như thế. Về sau, khi đã đo trọn, người ta biết lòng hang dài gần chín cây số, chứa chừng ba mươi tám phẩy năm triệu mét khối. Cả nhà hình dung xem, có một khúc hang rộng đến mức đặt vừa cả một tòa nhà bốn mươi tầng.

Tháng ba năm hai nghìn không trăm mười, đoàn quay trở lại, lần này mang theo đồ leo. Họ trèo lên bức tường đá đã chặn bước họ năm trước. Ngày nay, người ta gọi nó là Bức tường Việt Nam, cao chừng chín mươi mét. Qua khỏi bức tường, đoàn đi thêm chừng bốn trăm mét nữa thì tới lối ra. Cuộc khảo sát hang khổng lồ đã trọn vẹn.

Cái hang cần một cái tên. Ông Hồ Khanh và các chuyên gia cùng nhau chọn tên Sơn Đoòng. Sơn là núi. Đoòng là tên thung lũng nơi người Bru Vân Kiều sinh sống, cũng là nơi sông Thượng bắt nguồn.

Những năm sau, ông Hồ Khanh bắt đầu làm người khuân vác cho các đoàn vào hang. Rồi ông trở thành trưởng nhóm khuân vác của Sơn Đoòng. Con đường ông từng đi một mình giờ có thêm những đoàn người theo sau. Mỗi đoàn chỉ có tối đa mười vị khách, nhưng đi cùng họ là chừng ba mươi người hỗ trợ, khuân theo hành lý và đồ dùng cho cả chặng đường.

Đường vào hang đi qua bản Đoòng, nơi người Bru Vân Kiều sống giữa rừng sâu. Đường đi qua cửa Hang Én, lội qua sông suối chừng năm mươi lần. Chừng hai mươi lăm cây số đường rừng núi, rồi thêm tám cây số trong lòng hang.

Bên trong, có một khối măng đá mang cái tên ngộ nghĩnh là Bàn Tay Chó. Đi tiếp, ánh sáng bỗng đổ xuống từ trên cao. Đó là hố sụt thứ nhất, nơi trần hang đã sụp, mở ra một khoảng trời. Người ta gọi chỗ này là Vọng Khủng Long. Vào quãng giữa trưa, những dải nắng rọi thẳng xuống đáy hang. Hố sụt thường phủ một làn sương mỏng. Dòng sông ngầm chảy tới đây thì biến mất, cách cửa hang chừng bốn phẩy năm cây số.

Đi thêm chừng một cây số là hố sụt thứ hai. Ở đó có một khu rừng nguyên sinh mọc dưới lòng đất, sâu hai trăm năm mươi hai mét trong lòng hang. Người ta đặt tên cho nó là Vườn Địa Đàng. Những đám mây mỏng trôi qua lòng hang, và trong rừng có tiếng chim hót.

Gần dòng sông ngầm có một hành lang mang tên Hành lang Hóa thạch. Trên vách đá ở đó còn in những hóa thạch san hô đã hàng trăm triệu năm tuổi.

Dưới những vũng nước nhỏ trên nền hang còn có ngọc động. Nước nhỏ giọt từ trên cao, mang theo chất canxit, bám dần quanh những hạt cát. Hạt cát dần lớn thành viên ngọc tròn, viên nhỏ bằng hạt đậu, viên lớn bằng quả bóng chày. Chúng không phải ngọc quý. Mang ra ánh nắng, chúng sẽ phai màu và khô đi. Những viên ngọc ấy chỉ đẹp khi nằm yên trong bóng tối của hang.

Tất cả những điều ấy nằm trong vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Trị. Nơi này đã hai lần được UNESCO ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới, năm hai nghìn không trăm lẻ ba và năm hai nghìn không trăm mười lăm. Mỗi năm, hang còn được nghỉ ba đến bốn tháng, không đón khách, để tự phục hồi.

Giữa rừng Phong Nha, cửa hang dưới vách đá năm nào vẫn thở ra những làn gió lạnh. Bên trong, dòng sông vẫn gầm trong bóng tối, y như ngày mưa bão ấy. Chỉ khác là bây giờ, người đi rừng tìm trầm năm xưa đã biết điều gì đang chờ phía sau làn sương: một khu rừng dưới lòng đất, một bức tường đá cao chín mươi mét, và những viên ngọc chỉ giữ màu trong bóng tối.