Hang Thẩm Púa , Sở Chỉ huy đầu tiên Chiến dịch Điện Biên Phủ
Để hiểu trận Điện Biên Phủ, cần hiểu một quyết định được đưa ra ở đây, trong cái hang đá vôi này, hơn sáu mươi cây số từ chiến trường chính.
Chiến dịch Điện Biên Phủ ban đầu mang bí danh là Chiến dịch Trần Đình. Ngày mười bảy tháng mười hai năm một nghìn chín trăm năm mươi ba, Bộ Chỉ huy chiến dịch do Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm Tổng tư lệnh đặt Sở Chỉ huy đầu tiên tại đây, hang Thẩm Púa, bản Nôm, xã Chiềng Đông, huyện Tuần Giáo.
Người Thái địa phương gọi hang này là Thẩm Púa. Sau năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, người dân còn gọi thêm tên khác: Hang Ông Giáp.
Sở Chỉ huy đóng ở đây ba mươi hai ngày. Từ mười bảy tháng mười hai năm một nghìn chín trăm năm mươi ba đến mười bảy tháng một năm một nghìn chín trăm năm mươi tư.
Trong ba mươi hai ngày đó, đã diễn ra nhiều cuộc họp của Bộ Chỉ huy chiến dịch. Và một cuộc họp đặc biệt quan trọng, cuộc họp ngày mười bốn tháng một năm một nghìn chín trăm năm mươi tư.
Khi đó, kế hoạch tấn công đã sẵn sàng. Phương án là đánh nhanh thắng nhanh, ba đêm hai ngày là kết thúc. Pháo đã được kéo vào trận địa. Bộ đội đã chuẩn bị xong. Ngày giờ tấn công đã định.
Nhưng Đại tướng Võ Nguyên Giáp, sau nhiều ngày và đêm trăn trở, nhận ra rằng: nếu đánh theo kế hoạch ban đầu đó, khả năng thất bại rất cao. Địch đã tăng cường phòng thủ. Pháo bố trí chưa đủ tốt. Phương án đánh nhanh có thể dẫn đến tổn thất nặng nề mà không đạt mục tiêu.
Ông đưa ra quyết định: từ bỏ kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh. Chuyển sang đánh chắc tiến chắc. Kéo toàn bộ pháo ra, bố trí lại, chuẩn bị lại từ đầu.
Đây là quyết định khó khăn nhất. Không phải vì nó đúng hay sai, mà vì nó đòi hỏi phải đứng trước áp lực cực lớn để thay đổi một kế hoạch đã sẵn sàng, phải thuyết phục cả bộ tham mưu, và chấp nhận mất thêm nhiều tuần chuẩn bị. Nhiều nhà quân sự sau này đánh giá rằng đây là yếu tố quyết định nhất của chiến thắng Điện Biên Phủ.
Quyết định đó được đưa ra tại đây, trong hang đá này.
Ngay sau cuộc họp ngày mười bốn tháng một, Sở Chỉ huy bắt đầu chuẩn bị chuyển địa điểm. Cuối cùng, Sở Chỉ huy thứ ba và cuối cùng được đặt tại Mường Phăng, nơi chiến dịch được chỉ huy đến ngày kết thúc mười lăm tháng năm năm một nghìn chín trăm năm mươi tư.
Ba sở chỉ huy trong trình tự: Thẩm Púa, rồi Huổi He, rồi Mường Phăng. Nếu cả nhà đã hoặc sẽ thăm Mường Phăng, hãy nhớ rằng câu chuyện bắt đầu ở đây, trong hang này, với quyết định này.
Hang Thẩm Púa không chỉ có một tầng lịch sử. Năm một nghìn chín trăm chín mươi chín, nhân kỷ niệm bốn mươi lăm năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, các nhà khảo cổ đã vào khảo sát hang và thu được hơn một trăm di vật đá. Những di vật này chứng minh rằng người Việt cổ đã cư trú tại hang Thẩm Púa từ hàng nghìn năm trước thời chiến dịch. Cùng một không gian hang, hai tầng lịch sử, cách nhau cả thiên niên kỷ.
Hang nằm dưới chân núi đá vôi Pú Hồng Cáy. Trước cửa hang có khoảng trống khoảng sáu mươi mét vuông và bãi đất bằng hơn mười héc ta. Suối Nậm Hua chảy cách hang khoảng một trăm mét.
Đây là di tích thành phần của Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ.
Đây không phải bảo tàng có đèn màu hay hướng dẫn viên thường trực. Đây là hang đá thực, với lịch sử thực, trong một vùng rừng núi Tuần Giáo vẫn còn hoang sơ. Suối Nậm Hua vẫn chảy cách đó một trăm mét, tiếng nước vẫn vậy như năm một nghìn chín trăm năm mươi ba. Và trong cái tĩnh lặng của hang đá này, cả nhà sẽ hiểu vì sao người ta nói: quyết định lớn nhất của trận Điện Biên Phủ không phải được đưa ra trên chiến trường, mà trong một hang đá của núi rừng Tuần Giáo, bởi một người đủ can đảm để nói không với kế hoạch đã sẵn sàng.