Hệ thống hang động Tú Làn
Cả nhà hãy thử nghĩ về một nơi mà trong một ngày, cả nhà đi qua ruộng ngô, vượt sông, vào hang đá vôi, leo thang xuống hang sâu, bơi qua sông ngầm trong bóng tối và bước ra một thung lũng xanh mà không ai ngoài cả nhà có thể nhìn thấy từ bên ngoài.
Đó là Tú Làn.
Hệ thống hang động Tú Làn là một quần thể hơn hai mươi hang đá vôi, tám thung lũng và sông ngầm, trong diện tích hơn sáu trăm năm mươi héc ta. Theo Oxalis Adventure, đây là một hệ hang độc lập nằm ngoài Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, cách Phong Nha khoảng bảy mươi cây số về phía tây bắc theo đường Hồ Chí Minh. Địa danh hành chính cũ là xã Tân Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình; nay thuộc tỉnh Quảng Trị sau sắp xếp hành chính.
Điều tạo nên Tú Làn không phải một hang lớn đơn lẻ, mà là sự phân tầng. Các hang ở cao hơn thường là hang khô, có nhiều thạch nhũ và cấu trúc calcite dễ quan sát. Các hang ở thấp hơn là hang nước, có sông ngầm, thác nhỏ hoặc hồ nước ở cửa hang. Khách trong một ngày có thể đi qua cả hai kiểu địa hình, hiểu được vì sao hang khô và hang nước cùng tồn tại trong một hệ thống.
Người biết đến các hang này từ xa xưa là người dân địa phương. Năm hai nghìn lẻ chín, ông Đinh Hồng Nhâm phát hiện hang Tú Làn và hang Tố Mộ trong lúc đi rừng và đánh cá gần cửa hang. Đoàn thám hiểm hang động Anh-Việt đã khảo sát hệ thống lần đầu năm một nghìn chín trăm chín mươi hai và quay lại khảo sát sâu hơn từ năm hai nghìn lẻ mười.
Gắn liền với Tú Làn là làng Tân Hóa. Năm hai nghìn hai mươi ba, Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên Hợp Quốc vinh danh làng Tân Hóa là Làng Du lịch Tốt nhất thế giới. Lý do gồm tài nguyên văn hóa và tự nhiên của vùng, cam kết du lịch bền vững và mô hình tham gia sinh kế của người dân. Đây là một thành tích đáng kể cho một làng quê nhỏ từng chịu nhiều lũ lụt nặng nề.
Không ai được tự ý vào hệ thống Tú Làn. Oxalis Adventure là đơn vị duy nhất được ủy quyền khai thác tour trong hệ thống này.
Cả nhà có nhiều lựa chọn tour tùy thời gian và sức khỏe.
Tour một ngày phổ biến nhất gọi là Tu Lan Experience, độ khó cấp hai, Easy. Dù là "Easy" nhưng vẫn có chín cây số trekking, tám trăm mét đi trong hang, leo thang mười lăm mét có dây an toàn và bơi khoảng một trăm năm mươi mét trong sông ngầm với áo phao. Giá hai triệu đồng mỗi người, bao gồm VAT, phí vào cửa, phí dịch vụ môi trường rừng, hướng dẫn viên, trợ lý an toàn, bữa ăn, thiết bị an toàn và bảo hiểm du lịch.
Tour dành cho gia đình có trẻ em là Tu Lan Family Experience, độ khó cấp một, dành cho khách từ sáu đến bảy mươi tuổi, trekking sáu cây số và đi hang ba trăm mét. Giá hai triệu sáu trăm nghìn đồng mỗi người.
Còn các tour dài hơn từ ba đến năm ngày dành cho khách muốn khám phá nhiều hang hơn, cắm trại trong hang và đi qua các thung lũng sâu hơn.
Hành trình tour một ngày tiêu biểu diễn ra như sau.
Sáng, đón khách tại Phong Nha và di chuyển khoảng bảy mươi cây số đến làng Tân Hóa. Sau khi nhận trang bị, đoàn bắt đầu hành trình.
Đi bộ qua cánh đồng ruộng ngô và ruộng lạc của làng Tân Hóa, băng qua sông Rào Nan, tiến về khu vực hang. Hai bên là thung lũng đá vôi và rừng nguyên sinh, cảnh quan rất khác với những gì cả nhà thấy khi đi xe.
Điểm hang đầu tiên là Hang Chuột, Rat Cave. Đây là hang khô, có thạch nhũ, vòm cao và cửa hang hình trái tim theo mô tả Oxalis. Đây là điểm tốt để giải thích cho nhau về sự khác biệt giữa hang khô và hang nước, vì chúng ta còn sẽ thấy hang nước ngay sau đó.
Vượt dốc đồi Baby, đi qua thung lũng Hùng Tôn, đến lối vào Hang Hùng Tôn. Xuống thang mười lăm mét với dây an toàn. Trong hang Hùng Tôn có dấu vết hóa thạch sinh vật biển, minh chứng rõ ràng rằng đá vôi ở đây vốn là trầm tích biển cổ, sau đó được nâng lên và bị nước mài mòn qua hàng triệu năm để tạo hang.
Rồi đến đoạn bơi sông ngầm. Mặc áo phao. Đèn đội đầu bật. Đi theo đoàn qua đoạn sông ngầm để ra cửa hang phía bên kia. Cửa hang mở ra thung lũng Tố Mộ.
Từ bóng tối bước ra ánh sáng giữa thung lũng xanh là khoảnh khắc mà Oxalis và Vietnam.travel mô tả là một trong những khoảnh khắc cả nhà sẽ nhớ lâu nhất.
Nghỉ trưa, bơi ở hồ xanh hoặc dòng suối tại Tố Mộ. Sau đó trekking về văn phòng Oxalis tại Tân Hóa, tắm rửa và được đưa về Phong Nha tối.
Đó là Tú Làn, nơi trong một ngày cả nhà đi qua ruộng ngô, vượt sông, leo thang xuống hang sâu, bơi qua bóng tối và bước ra ánh nắng giữa một thung lũng xanh mà thế giới bên ngoài không biết đến. Một nơi mà núi đá vôi, sông ngầm và rừng nguyên sinh còn giữ nguyên hình dáng của hàng triệu năm trước.