Hồ Ayun Hạ
Mặt nước phẳng lặng trước mắt cả nhà hôm nay là kết quả của một quyết định làm thay đổi cả vùng đất này.
Đầu năm một nghìn chín trăm chín mươi tư, dòng sông Ayun được chặn lại. Không phải vì lũ lụt, không phải vì thiên tai, mà vì người ta đặt bàn tay con người vào dòng chảy tự nhiên và xây nên một công trình thủy lợi. Nước từ từ dâng lên, lan vào các thung lũng, bao phủ vùng thấp giữa những dãy núi. Và hồ Ayun Hạ ra đời.
Điều ít khách biết là nơi mình đang đứng thực ra không phải một hồ cảnh quan thuần túy. Đây là một hồ chứa thủy lợi, do Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Gia Lai vận hành, gắn với hệ thống tưới tiêu cho vùng nông nghiệp phía đông nam Gia Lai. Nước từ hồ chảy qua kênh mương về những cánh đồng mía, ruộng lúa và vườn rau của hàng chục ngàn hộ dân. Vì vậy, vẻ đẹp của Ayun Hạ không phải vẻ đẹp hoang sơ vô chủ, mà là vẻ đẹp mang trong mình giá trị sống của cả một vùng.
Cả nhà thử hình dung thế này. Mùa mưa, nước dâng cao, hồ đầy và xanh thẫm. Từng dãy núi in bóng xuống mặt nước như một bức tranh thủy mặc. Mùa khô, mực nước hạ xuống để lộ những bãi bùn và thảm cỏ ven hồ. Đó là lúc cư dân khu vực xã Ayun ra ven hồ bắt hến, thả lưới, bắt tép cải thiện bữa ăn hằng ngày. Báo Gia Lai từng ghi lại hình ảnh những người phụ nữ lội bùn, tay bưng thau hến, mặt trời chiều đổ bóng dài. Đó là một lớp đời sống hoàn toàn khác so với những tấm ảnh du lịch thường thấy.
Từ ca nô trên hồ, cả nhà sẽ thấy Ayun Hạ theo cách không thể ngắm từ bờ. Báo Gia Lai từng ghi nhận dịch vụ ca nô dưới chân đập, nơi du khách nhìn thấy toàn cảnh mặt hồ mở ra giữa hai vách núi. Đây là hồ chứa thủy lợi đang vận hành, mực nước thay đổi theo mùa theo quy trình liên hồ trên lưu vực sông Ba, nên cảnh sắc mỗi lần đến lại mang một dáng vẻ khác nhau.
Khu vực hồ Ayun Hạ thường được ghép với hai điểm khác trong cùng một ngày tham quan: thác Phú Cường và Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi. Năm hai nghìn mười chín, hai huyện Chư Sê và Phú Thiện đã ký kết hợp tác phát triển tuyến du lịch kết nối ba điểm này, với định hướng cầu tàu và thuyền rồng du ngoạn trên hồ. Năm hai nghìn hai mươi hai, hơn mười nghìn lượt khách đã đến hồ Ayun Hạ và tham dự lễ cúng cầu mưa của cộng đồng địa phương. Con số này cho thấy nơi đây không chỉ là điểm dừng kỹ thuật trên lộ trình mà đang dần trở thành một phần của đời sống du lịch Gia Lai.
Khi đứng nhìn những chiếc thuyền đánh cá bồng bềnh xa xa, cả nhà có thể hỏi chính mình một câu đơn giản: đất này sống được nhờ đâu? Và câu trả lời hiện ra ngay trước mắt. Một con đập. Một hồ chứa. Một công trình con người xây từ hơn ba mươi năm trước, âm thầm nuôi dưỡng nông nghiệp, cung cấp nước sinh hoạt, và bây giờ, bước thêm một bước nữa để đón khách tham quan.
Đó là vẻ đẹp của Ayun Hạ. Không phải vẻ đẹp của kỳ vĩ, mà là vẻ đẹp của có ích và bền lâu. Và đến tận hôm nay, hồ vẫn còn đó, mặt nước phẳng lặng giữa núi rừng Gia Lai, lặng lẽ làm công việc của mình.