Đầm Thị Nại
Cái tên ngắn gọn Thị Nại chứa đựng cả một lịch sử ngôn ngữ.
Theo tài liệu được Vietnam.vn đăng lại từ Báo Thanh Niên, tên gọi này xuất phát từ địa danh Chăm có gốc tiếng Phạn là Cri Vinaya, được phiên âm sang Hán Việt thành Thị-lị-bì-nại, rồi theo thời gian rút gọn thành Thị Nại. Một cái tên đi qua ít nhất ba ngôn ngữ, từ tiếng Phạn sang Chăm rồi sang Hán Việt, trước khi trở thành cái tên người dân Quy Nhơn quen gọi hằng ngày. Vùng đầm này từng có thêm một cái tên nữa: Hải Hạc Đàm. Hải hạc là hạc biển, một cái tên gợi hình ảnh về những đàn chim trên mặt nước.
Đầm Thị Nại hiện nay thuộc địa phận Quy Nhơn trong tỉnh Gia Lai mới. Báo Gia Lai năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm ghi đầm trải qua các phường Quy Nhơn, Quy Nhơn Đông và các xã Tuy Phước, Tuy Phước Đông, với diện tích mặt nước hơn năm nghìn héc ta. Đây là vùng nước mặn lợ, nơi sông Hà Thanh và sông Kôn hợp lưu rồi đổ ra biển Đông. Nước ngọt từ núi xuống, nước mặn từ biển vào, hai luồng gặp nhau, tạo ra môi trường nuôi dưỡng rất nhiều loài thủy sản.
Báo Gia Lai năm hai nghìn không trăm hai mươi bốn ghi lại những sản vật đặc trưng mà người dân đánh bắt từ đầm: tôm sú, hàu, cá dìa, cua, cá mú, sò huyết. Đây không phải danh sách trên bảng menu nhà hàng, mà là sinh kế của hàng nghìn gia đình ngư dân ven đầm qua nhiều thế hệ. Mùa nào trong năm cũng có gì đó để kéo lưới, đào dộp, hay thả thuyền ra đặt bẫy.
Cồn Chim là điểm hút khách nhất trong đầm. VnExpress ghi đây là tên gọi chung của ba cồn nổi: Cồn Chim, Cồn Trạng và Cồn Giá, tổng diện tích bốn trăm tám mươi héc ta. Toàn bộ khu vực là hệ sinh thái rừng ngập mặn, nơi trú ngụ của chim nước và chim di cư, nơi sinh sản của nhiều loài thủy sản, và bây giờ là điểm khách có thể thuê thuyền hoặc chèo SUP vào khám phá.
Gần phía tây đầm có một ngọn núi nhỏ mà ngư dân gọi là Tháp Thầy Bói. Tên này xuất hiện vì hình dạng của nó gợi liên tưởng đến tháp cổ, và trên đó có một ngôi miếu do dân chài lập nên để thờ thủy thần cầu bình an trên biển. Đây là tên gọi dân gian gắn với đời sống ngư dân, không phải tên địa danh hành chính.
Về lịch sử, cửa biển Thị Nại gắn với những trận thủy chiến trong cuộc đối đầu Tây Sơn và Nguyễn Ánh vào cuối thế kỷ mười tám đầu thế kỷ mười chín, đặc biệt trận năm một nghìn tám trăm linh một.
Cầu Thị Nại bắc qua đầm có tổng chiều dài gần hai phẩy năm cây số, từng là cầu vượt biển dài nhất Việt Nam theo Vietnam.vn. Đứng trên cầu nhìn xuống, cả nhà sẽ thấy đầm trải rộng hai bên, sóng nước lấp lánh và bán đảo Phương Mai nhấp nhô xa xa.
Đi đầm Thị Nại nên đi chậm. Không phải vì không có gì đáng xem, mà vì giá trị của nơi này không nằm ở một điểm cụ thể. Nó nằm ở sự kết hợp của nước, rừng ngập mặn, chim, thuyền, làng chài, và một cửa biển từng là chiến trường, từng là bến cảng của một vương triều, và bây giờ là nơi sinh kế yên bình của những người ở lại.