Khu di tích Cổ Loa
Cả nhà ơi, chỉ cách trung tâm Hà Nội chừng mười bảy cây số về phía bắc, có một tòa thành bằng đất đã đứng vững suốt hơn hai nghìn năm. Đó là Cổ Loa, kinh đô đầu tiên được sử sách ghi lại của người Việt, nay thuộc huyện Đông Anh.
Vào khoảng thế kỷ thứ ba trước Công nguyên, vua Thục Phán An Dương Vương dựng nên nhà nước Âu Lạc và chọn vùng đất này làm kinh đô. Ông cho đắp một tòa thành lớn, xoáy vòng như vỏ con ốc, nên người đời gọi là Loa Thành, hay thành Ốc. Trải qua hơn hai nghìn năm mưa nắng, đến nay vẫn còn dấu tích của ba vòng thành đất, lũy cao hào sâu, ôm lấy nhau như những vòng tròn đồng tâm.
Đứng trên mặt thành cỏ mọc xanh rì, cả nhà thử hình dung mà xem. Ngày xưa, để đắp nên những bức lũy đất khổng lồ này, biết bao con người đã gánh từng sọt đất, đào từng thước hào. Không máy móc, chỉ có đôi tay và sức người, vậy mà họ dựng nên một tòa thành mà hơn hai mươi thế kỷ sau vẫn còn nhìn thấy.
Cổ Loa đẹp nhất ở chỗ nó vừa là lịch sử, vừa là huyền thoại. Cả nhà hẳn đã từng nghe câu chuyện nỏ thần. Chuyện kể rằng thần Kim Quy, tức Rùa Vàng, đã cho An Dương Vương một chiếc móng để làm lẫy nỏ. Chiếc nỏ thần ấy mỗi lần bắn ra hàng loạt mũi tên, khiến quân giặc khiếp sợ.
Rồi đến mối tình bi thương vào bậc nhất trong kho tàng truyện cổ Việt Nam, chuyện Mỵ Châu và Trọng Thủy. Trọng Thủy là con trai của Triệu Đà, sang cầu hôn công chúa Mỵ Châu để dò la bí mật. Khi đánh cắp được lẫy nỏ thần, quân giặc tràn sang, Âu Lạc thất thủ. An Dương Vương đặt con gái lên ngựa chạy ra biển, Mỵ Châu rắc lông ngỗng dọc đường để chồng lần theo, nào ngờ chính những chiếc lông ngỗng ấy đã chỉ đường cho giặc. Câu chuyện để lại cho muôn đời sau một bài học về lòng tin và sự cảnh giác.
Điều kỳ lạ là truyền thuyết ấy lại có một mảnh ghép rất thật. Năm một nghìn chín trăm năm mươi chín, các nhà khảo cổ đào được ở Cầu Vực, ngay gần Cổ Loa, một kho chứa hàng vạn mũi tên đồng. Hàng vạn mũi tên cùng một kiểu, nằm im dưới lòng đất suốt hai nghìn năm. Phát hiện ấy khiến câu chuyện nỏ thần bắn ra hàng loạt mũi tên bỗng trở nên gần gũi đến lạ thường.
Ngày nay về Cổ Loa, cả nhà sẽ được đi giữa một quần thể di tích cổ kính. Có đền Thượng thờ vua An Dương Vương, mái ngói rêu phong, cây đa cổ thụ tỏa bóng mát. Có am nhỏ thờ Mỵ Châu, nơi đặt một phiến đá mà dân gian tin là dáng hình nàng công chúa. Có đình Cổ Loa, và có giếng Ngọc soi bóng ngay trước đền, cái giếng gắn liền với đoạn kết của chuyện tình năm xưa.
Năm hai nghìn không trăm mười hai, Cổ Loa được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt, một trong những di tích quan trọng bậc nhất của cả nước.
Mỗi độ xuân về, vào mùng sáu tháng Giêng, cả vùng Cổ Loa lại rộn ràng mở hội. Dân tám xã quanh vùng rước kiệu về đền, dâng hương tưởng nhớ vị vua đã dựng thành, dựng nước. Tiếng trống hội vang lên giữa những bức lũy đất ngàn năm.
Cả nhà ạ, có những nơi ta tìm đến để ngắm cảnh, nhưng Cổ Loa là nơi ta tìm về để chạm vào cội nguồn. Đứng giữa vòng thành xưa, nghe gió thổi qua bãi cỏ, ta như nghe được tiếng vọng của hơn hai nghìn năm, của một dân tộc đã biết đắp thành, giữ nước, và gửi vào từng nắm đất câu chuyện về buổi đầu dựng nước của mình.