Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch
Cả nhà hãy nhìn vào toà nhà ba tầng phía trước.
Đây là Phủ Chủ tịch. Người Pháp xây từ năm một nghìn chín trăm đến một nghìn chín trăm lẻ sáu để làm Dinh Toàn quyền Đông Dương, phong cách Tân cổ điển, hơn ba mươi phòng, trang trí xa hoa bậc nhất Đông Dương thời đó. Đây là nơi ở và làm việc của các Toàn quyền Pháp suốt gần bốn mươi năm.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, toà nhà trở thành tài sản của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Sau ngày Hà Nội giải phóng, mười tháng mười năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chiến khu Việt Bắc trở về và trở thành chủ nhân hợp pháp của toà nhà này.
Nhưng Người đã từ chối ở trong đó.
Người nói toà nhà quá to lớn và xa hoa, không phù hợp với tinh thần giản dị và hoàn cảnh đất nước còn nghèo và đang bị chia cắt. Người chọn ở trong căn nhà nhỏ phía sau khuôn viên, vốn là nhà của một viên thợ điện người Việt làm cho Phủ Toàn quyền thời Pháp. Đó là Nhà 54.
Và đây là thông điệp cốt lõi của cả tour này: toà nhà ba mươi phòng đứng kia - Người không ở. Ngôi nhà nhỏ của người thợ điện - đó là nơi Người chọn.
Chúng ta đi vào Nhà 54. Ba phòng nhỏ. Phòng làm việc, phòng tiếp khách, phòng ngủ. Tất cả đều giản dị đến mức tối giản. Người ở đây từ tháng mười hai năm một nghìn chín trăm năm mươi tư đến tháng năm năm một nghìn chín trăm năm mươi tám. Và sau khi chuyển đến Nhà sàn phía sau, Người vẫn về đây dùng cơm hằng ngày suốt hơn mười năm nữa, vì bếp ăn vẫn đặt tại Nhà 54.
Tiếp tục đi theo đường xoài vào phía sau là Nhà sàn Bác Hồ. Kiến trúc sư Nguyễn Văn Ninh thiết kế theo kiểu nhà sàn của đồng bào Tày và Nùng ở Việt Bắc, nơi Người đã lãnh đạo kháng chiến chống Pháp. Nhà khởi công năm một nghìn chín trăm năm mươi bảy và hoàn thành ngày mười bảy tháng năm năm một nghìn chín trăm năm mươi tám - đúng dịp sinh nhật lần thứ sáu mươi tám của Người. Hôm sau, Người dọn vào ở.
Tầng dưới của Nhà sàn là nơi Người họp Bộ Chính trị và làm việc với các đồng chí lãnh đạo. Tầng trên là hai phòng nhỏ: phòng làm việc với chiếc máy chữ Hermes Baby, máy chữ nhỏ gọn của Thuỵ Sĩ mà Người dùng để soạn văn bản và bản di chúc; và phòng ngủ với chiếc giường gỗ đơn. Chiếc giường, vài quyển sách, chiếc đồng hồ, chiếc quạt - đó là tất cả. Người lãnh đạo của một quốc gia đang trong chiến tranh đã ở và ngủ như thế này.
Bên cạnh Nhà sàn là ao cá Bác Hồ. Hằng chiều sau khi làm việc, Người ra ao cho cá ăn. Người không gọi to, mà vỗ tay ba tiếng. Đàn cá sau nhiều ngày được tập cứ nghe tiếng vỗ tay là kéo lên ăn. Chuyện này được nhiều người từng phục vụ Người kể lại.
Gần ao là cây vú sữa miền Nam, đồng bào Bến Tre tặng năm một nghìn chín trăm năm mươi lăm, đúng vào thời điểm đất nước vừa chia cắt theo Hiệp định Genève. Cây tượng trưng tình cảm miền Nam với Bác. Người chăm sóc cây hằng ngày, và những năm cuối đời đôi khi dùng cây để đỡ khi đi bộ trong vườn.
Cuối hành trình là Nhà 67. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi bảy, khi không quân Mỹ leo thang đánh phá Hà Nội ngày một dữ dội, Bộ Chính trị quyết định phải xây một công trình bê-tông kiên cố để bảo đảm an toàn cho Người. Nhà 67 khởi công ngày một tháng năm và khánh thành ngày hai mươi tháng bảy năm một nghìn chín trăm sáu mươi bảy. Dưới sàn là hầm trú ẩn ngầm nối thông với Nhà sàn, được thiết kế để chịu được bom.
Đến ngày mười bảy tháng tám năm một nghìn chín trăm sáu mươi chín, sức khoẻ Người suy giảm, Người chuyển từ Nhà sàn sang Nhà 67 để các bác sĩ tiện chăm sóc. Đến ngày hai mươi lăm tháng tám, Người lâm bệnh nặng.
Và lúc chín giờ bốn mươi bảy phút sáng ngày hai tháng chín năm một nghìn chín trăm sáu mươi chín - đúng ngày Quốc khánh lần thứ hai mươi tư - Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời tại Nhà 67.
Chiếc đồng hồ trên bàn làm việc được dừng đúng lúc đó. Và đã được giữ nguyên như vậy hơn năm mươi sáu năm qua.
Cả nhà hãy nhìn lên kim đồng hồ và dành một phút im lặng.
Không có gì phải nói thêm. ---