Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng

Trước mỗi mùa sóng gió, người làng chài ven biển Đà Nẵng làm một việc mà họ đã làm từ nhiều thế hệ trước: tập hợp lại, thắp hương, cầu nguyện và tiễn đoàn thuyền ra khơi trong tiếng trống, tiếng chiêng và tiếng hát. Đó là Lễ hội Cầu Ngư.

Cầu Ngư có nghĩa đơn giản là cầu cho cá. Cầu cho biển yên. Cầu cho người đi không mất mạng giữa trùng khơi. Trong những cộng đồng ngư dân ven biển miền Trung, lễ hội này không phải là nghi lễ phô diễn, mà là điều rất thực: khi nguồn sống của cả làng phụ thuộc vào sóng và gió, con người cần một không gian để gửi gắm điều mà họ không thể kiểm soát.

Ở Đà Nẵng, Lễ hội Cầu Ngư gắn liền với đời sống của các làng chài ven biển từ lâu đời. Lễ hội được Nhà nước công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, một sự ghi nhận rằng không chỉ những ngôi đình, những bài hát hay những điệu múa mới đáng được bảo tồn, mà cả cách người đi biển cầu bình an cho nhau cũng là một phần của ký ức dân tộc.

Lễ hội thường mở đầu bằng lễ rước, khi cộng đồng diễu hành ra bãi biển với cờ, lọng, nhạc và kiệu thờ. Không khí lúc này vừa trang nghiêm vừa rộn ràng. Người già, người trẻ, trẻ em đều có mặt. Mùi nhang trầm quyện với gió biển mặn mà. Tiếng sóng ở phía xa là tiếng nền cho cả buổi lễ.

Phần trung tâm là lễ tế thần. Làng dâng lễ vật lên thần Nam Hải, vị thần của biển cả mà người dân ven biển miền Trung tôn thờ. Lời khấn nguyện không có gì xa hoa: chỉ xin biển lặng, xin gió thuận, xin người ra đi được trở về.

Sau phần lễ là phần hội. Đây là khoảng thời gian mà cả làng thở ra. Có hát bội, có hô hát bài chòi, có các trò chơi dân gian trên biển và trên bãi cát. Những người không đi biển cũng là một phần của lễ hội này, bởi vì trong một làng chài, mỗi chuyến ra khơi là chuyện của cả cộng đồng, không phải chỉ của người cầm mái chèo.

Điều làm Lễ hội Cầu Ngư khác với nhiều lễ hội khác là nó không kể một câu chuyện trong quá khứ. Nó kể một câu chuyện đang diễn ra. Biển vẫn còn đó, tàu thuyền vẫn ra khơi, và rủi ro của người đi biển vẫn là thật. Chính vì vậy, mỗi năm lễ hội diễn ra, nó không phải là ôn lại một tập tục cũ, mà là một lời cầu nguyện thật sự, được gửi đi từ những người có người thân đang sống nhờ biển.

Với cả nhà, nếu có dịp chứng kiến Lễ hội Cầu Ngư ở ven biển Đà Nẵng, hãy chú ý đến những khuôn mặt. Người đàn ông ngư dân đứng trước hương án cúi đầu. Người phụ nữ đứng sau, mắt nhìn ra biển. Đứa trẻ bám tay áo bà mà chưa hiểu hết ý nghĩa của buổi lễ. Nhưng nó sẽ nhớ. Bởi vì đây không phải là lễ hội người ta xem, mà là lễ hội người ta sống trong đó.

Tiếng trống lễ lan ra mặt biển, hòa vào tiếng sóng, rồi tan dần vào gió. Người đi biển nhìn trời, nhìn nước, rồi lên tàu. Đó là hình ảnh mà Lễ hội Cầu Ngư để lại, năm này qua năm khác, trên bờ biển Đà Nẵng.