Nhìu Cồ San
Gió núi rít qua một sống lưng đá. Mây dưới chân che kín thung lũng Bát Xát. Ánh nắng đầu ngày in lên rừng nguyên sinh, từng tán cây sáng dần trong sương. Đó là khoảnh khắc nhiều người leo Nhìu Cồ San để đón.
Theo Báo Lào Cai, đỉnh Nhìu Cồ San cao hai nghìn chín trăm sáu mươi lăm mét, thuộc xã Sàng Ma Sáo, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Đây là một trong những đỉnh cao nhất Việt Nam, thuộc dãy Hoàng Liên Sơn. Báo Lào Cai cho biết tên gọi bắt nguồn từ tiếng Mông, "Nhìu Cồ San" nghĩa là sừng trâu, do núi có hai đỉnh nhô lên như hai chiếc sừng. Đó là cách lý giải theo tài liệu địa phương, không phải kết luận ngôn ngữ học chính thức.
Báo Lào Cai mô tả Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát rộng mười tám nghìn sáu trăm ba mươi bảy héc ta, trải trên năm xã gồm Y Tý, Dền Sáng, Sàng Ma Sáo, Trung Lèng Hồ và Nậm Pung. Khu bảo tồn là điểm đầu của dãy Hoàng Liên Sơn, các đỉnh cao kéo dài từ Y Tý xuống tận Fansipan, có chín trăm bảy mươi sáu loài thực vật bậc cao có mạch, nhiều loài quý hiếm. Đi Nhìu Cồ San là đi vào một trong những đoạn rừng giàu nhất Tây Bắc.
Các bản quanh núi chủ yếu là người Mông, một số nơi có người Hà Nhì, người Giáy. Đây không phải khu trình diễn cho khách. Đây là không gian sống của bà con, với nương ngô, ruộng bậc thang, rừng thảo quả và những căn nhà gỗ.
Báo Lào Cai mô tả tuyến leo đi qua thác Ong Chúa ở Sàng Ma Sáo, qua rừng thảo quả, rừng nguyên sinh phủ rêu xanh, rồi tới những vạt đỗ quyên nở đỏ rực vào mùa. Lên cao hơn là rừng cây lá kim, vách đá và sống núi dẫn lên đỉnh. Cung đường thường chia thành hai ngày một đêm để làm quen với độ cao. Sáng sớm trời quang, biển mây trải kín thung lũng, các đỉnh cao hơn của Bát Xát nhô lên như những hòn đảo.
Đẹp đến đâu thì leo núi cao cũng đòi hỏi cẩn trọng. Báo Lào Cai cho biết các tuyến leo núi ở Bát Xát, trong đó có Nhìu Cồ San, được tổ chức với hướng dẫn viên và porter địa phương, đã đón hơn bốn nghìn lượt khách trong hơn hai tháng cuối năm hai nghìn không trăm hai mươi ba. Đi cùng người dẫn đường thông thạo địa hình không phải hình thức, mà là điều cần thiết. Đường rừng có đoạn dốc dựng, đá ướt, sương dày làm tầm nhìn ngắn lại. Thời tiết đổi nhanh, nhiệt độ tụt đột ngột.
Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát đang được đánh giá đủ điều kiện trở thành Vườn quốc gia. Những cánh rừng rêu phủ, vạt đỗ quyên đỏ rực, tiếng nước thác Ong Chúa vang xa vẫn còn gần như nguyên vẹn.
Nhìu Cồ San không phải nơi để chinh phục theo nghĩa cũ. Đứng trên đỉnh, gió qua sống lưng đá, mây trắng cuộn dưới chân, cả nhà mới thấy: núi không phải để hạ xuống, mà là để mình được lên bằng đôi chân của người địa phương dẫn đường.