Phá Tam Giang

Trời còn chưa sáng hẳn. Mặt phá phẳng lặng như tờ, chỉ có tiếng mái chèo khua nhẹ và tiếng lưới chạm nước. Phá Tam Giang lúc bình minh là thế, yên mà không tĩnh, vì phía xa kia ngư dân đã ra khơi từ lúc nửa đêm.

Phá Tam Giang nằm ở phía bắc Huế, trải dài qua các vùng Quảng Điền, Phong Điền và Hương Trà. Đây là đầm nước lợ lớn nhất Đông Nam Á. Không phải lớn nhất Việt Nam. Không phải lớn nhất vùng. Mà là lớn nhất cả Đông Nam Á. Một vùng nước mênh mông nằm ngay giữa lòng xứ cố đô, nơi nước ngọt từ sông đổ xuống gặp nước mặn từ biển dâng lên, tạo thành một dải sinh thái hết sức đặc biệt.

Người sống trên phá không sống trên bờ. Họ sống trên thuyền, trên nhà nổi, trên những bè gỗ nhỏ neo giữa mặt nước. Làng chài ở Phá Tam Giang không có đường lộ, không có ngõ hẻm. Đường đi là mặt nước. Hàng xóm cách nhau bằng một khoảng chèo. Và khi cần mua bán, người ta không vào chợ, người ta chèo ra chợ nổi.

Chợ họp ngay giữa phá, khi trời vừa ửng hồng. Thuyền bán rau, thuyền bán cá tươi vừa kéo lưới lên, thuyền bán cháo nóng. Tiếng gọi nhau vang trên mặt nước, tiếng thuyền chạm thuyền, tiếng mặc cả giữa gió sớm. Rồi chỉ trong chốc lát, chợ tan, mỗi người chèo về một hướng, và mặt phá lại rộng ra trong ánh bình minh.

Buổi chiều, khi mặt trời xuống thấp, cả vùng nước chuyển màu. Từ xanh lam sang vàng đồng, rồi sang đỏ cam rực rỡ. Ánh hoàng hôn trên Phá Tam Giang không giống hoàng hôn trên biển, vì ở đây không có sóng để phản chiếu. Mặt nước phẳng như gương, bắt từng vệt mây, từng bóng thuyền, từng sắc trời đang đổi.

Đứa trẻ lớn lên ở đây học bơi trước khi học đi xe đạp. Nó quen mùi bùn phá, quen tiếng ếch buổi đêm, quen nhìn trời để đoán thời tiết hôm sau. Thuyền là nhà. Nước là sân chơi. Và phá rộng là cái thế giới đầu tiên nó biết.

Nếu một ngày cả nhà có dịp đến Phá Tam Giang, hãy ra sớm. Trước khi mặt trời lên cao, khi mặt phá còn mờ sương và tiếng chèo còn vang trên nước. Đó là lúc nơi này thật nhất, sống nhất, và đẹp nhất theo cách không có ảnh nào chụp lại được.