Chùa Báo Quốc
Cả nhà biết không, ở Huế có những ngôi chùa nổi tiếng đến mức ai cũng biết tên. Chùa Thiên Mụ với tháp Phước Duyên bảy tầng soi bóng xuống sông Hương. Chùa Từ Hiếu với rừng thông tĩnh lặng. Và sau đó là Chùa Báo Quốc. Tên nghe lạ hơn. Ít lên phim hơn. Nhưng khi biết câu chuyện của ngôi chùa này, cả nhà sẽ hiểu tại sao người Huế gọi đây là một trong những cổ tự thiêng liêng nhất của cố đô.
Tên đầy đủ là Sắc Tứ Báo Quốc Tự. Ba chữ này chứa cả một lịch sử. Báo Quốc trong tiếng Hán là báo đáp quê hương, báo đáp đất nước. Sắc Tứ có nghĩa là được vua ban sắc, ban phong. Một ngôi chùa mang danh hiệu Sắc Tứ là ngôi chùa được triều đình nhà Nguyễn chính thức bảo trợ. Và Chùa Báo Quốc được ban danh hiệu này không phải một mà là hai lần trong lịch sử.
Câu chuyện bắt đầu năm một nghìn sáu trăm bảy mươi.
Lúc đó là thời Chúa Nguyễn Phúc Tần, hay còn gọi là Chúa Hiền. Thiền sư Giác Phong từ Trung Quốc sang Việt Nam được chúa Nguyễn quý trọng và hỗ trợ xây dựng một ngôi chùa trên đồi Hàm Long phía nam kinh thành Huế. Tên ban đầu của chùa là Hàm Long Sơn Thiên Thọ Tự. Hàm Long nghĩa là miệng rồng. Thiên Thọ nghĩa là sống muôn năm. Ngọn đồi được đặt tên theo hình dạng như đầu rồng trong phong thủy.
Khoảng năm một nghìn sáu trăm bảy mươi tư, người ta đào được một giếng nước tại chùa. Nước trong vắt, ngọt lịm, và không bao giờ cạn. Người ta đặt tên giếng là Giếng Hàm Long vì mạch nước mạnh như miệng rồng phun lên. Chúng ta sẽ nhìn thấy cái giếng đó lát nữa.
Năm một nghìn bảy trăm bốn mươi bảy, Chúa Nguyễn Phúc Khoát cho đại trùng tu chùa và ban biển ngạch Sắc Tứ Báo Quốc Tự. Đây là lần ban Sắc Tứ đầu tiên, chính thức đưa chùa vào danh sách những ngôi chùa được triều đình bảo trợ.
Rồi đến năm một nghìn tám trăm linh tám, Hoàng hậu Hiếu Khương đứng ra chỉ đạo đại trùng tu lần thứ hai. Cả nhà biết Hoàng hậu Hiếu Khương là ai không? Bà là mẹ của vua Gia Long, bà nội của vua Minh Mạng. Bà cho xây lại cổng tam quan, và cho đúc một chiếc đại hồng chung nặng tám trăm ba mươi sáu cân. Chiếc chuông đó vẫn còn đến ngày nay, hơn hai trăm năm tuổi. Mỗi buổi sáng và tối, tiếng chuông vang lên từ đây là tiếng vang của lịch sử.
Năm một nghìn tám trăm hai mươi tư, vua Minh Mạng đích thân đến thăm chùa và ban lại Sắc Tứ Báo Quốc Tự một lần nữa. Từ đó đến nay, hơn hai trăm năm, ngôi chùa mang tên này.
Hơn ba trăm năm mươi năm tuổi. Trải qua bốn đời chúa và vua nhà Nguyễn. Đó là Chùa Báo Quốc.
Bây giờ cả nhà hãy đến nhìn cái giếng.
Giếng Hàm Long nằm trong khuôn viên chùa, sâu khoảng năm đến sáu mét. Nước rất trong, rất ngọt, và không bao giờ cạn qua hàng trăm năm. Nhưng đây là điều thú vị nhất về cái giếng này. Theo truyền miệng của người Huế từ bao đời nay, đây là giếng cấm. Nước trong vắt như ngọc, nhưng người thường không dám uống vì sợ phạm vào điều thiêng liêng. Người dân Huế vẫn đứng trước giếng, nhìn nước trong xanh, nhưng không ai dám uống.
Đây là truyền thuyết dân gian. Không có cơ sở khoa học nào nói nước giếng nguy hiểm. Nhưng câu chuyện phản ánh lòng tôn kính của người Huế với chốn linh thiêng.
Kiến trúc chùa cũng đáng để chú ý. Toàn bộ khu chùa xây theo hình chữ Khẩu, tức hình vuông khép kín. Chánh điện phía trước, Nhà hậu thờ tổ phía sau, hai bên là nhà khách và tăng xá, ở giữa là sân thiên tĩnh. Không gian khép lại như một thế giới nhỏ riêng, cách biệt hoàn toàn với tiếng ồn bên ngoài. Cột chùa được khảm mảnh sành sứ tinh xảo, phong cách kiến trúc Nguyễn truyền thống.
Từ năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám đến nay, Chùa Báo Quốc là trụ sở Trường Trung cấp Phật học Thừa Thiên Huế. Đây là trung tâm đào tạo tăng ni lớn nhất miền Trung. Khi cả nhà bước vào sân chùa, có thể nhìn thấy những tăng ni trẻ đang học kinh. Đây không phải ngôi chùa chỉ để du lịch. Đây là nơi giáo dục Phật học đang thực sự diễn ra.
Chùa Báo Quốc không hoành tráng như Chùa Thiên Mụ. Nhưng nó có điều mà ít ngôi chùa nào ở Huế có được: hơn ba trăm năm mươi năm lịch sử, hai lần được vua ban Sắc Tứ, tiếng chuông hơn hai trăm năm tuổi, giếng nước bí ẩn không ai dám uống, và không khí Phật học vẫn còn sống động từng ngày. Đó là Huế trong góc nhìn tĩnh lặng và sâu nhất.