Trấn Hải Thành

Cửa biển Thuận An, nơi sóng biển gặp cửa phá Tam Giang, từng là yết hầu của cả một triều đại. Chính tại đây, năm một nghìn tám trăm mười ba, vua Gia Long cho xây Trấn Hải Thành. Đó là một pháo đài hình tròn như chiếc nhẫn khổng lồ ôm lấy cửa biển, với chín mươi chín ụ súng thần công hướng ra khơi, ngày đêm canh giữ kinh đô Huế từ phía biển.

Hãy thử hình dung: chín mươi chín khẩu pháo xếp thành vòng tròn, nòng súng chĩa về phía chân trời. Không một con tàu lạ nào vượt qua cửa biển mà không lọt vào tầm ngắm ấy. Đó là tư duy phòng thủ của một triều đại đang nắm quyền kiểm soát đất nước sau nhiều thập kỷ chiến tranh, muốn bảo vệ thành Huế từ xa, trước khi kẻ thù có thể chạm vào đất liền.

Nhưng lịch sử không phải lúc nào cũng thuận theo ý người xây thành.

Năm một nghìn tám trăm tám mươi ba, người Pháp tấn công cửa biển Thuận An. Trấn Hải Thành trở thành chiến tuyến thực sự, không còn là biểu tượng phòng thủ trên giấy. Trận đánh tại đây đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử triều Nguyễn và lịch sử Việt Nam, khi cửa biển thất thủ, con đường vào kinh đô Huế mở ra trước quân Pháp.

Đứng bên Trấn Hải Thành hôm nay, cả nhà nhìn ra phía biển, nơi sóng vẫn vỗ đều đặn như không có gì đã xảy ra. Nhưng nếu nhắm mắt lại một chút, tiếng sóng kia có thể hòa vào tiếng gió của hơn hai trăm năm trước. Khi ấy, những người lính nhà Nguyễn đứng canh trên chính bức tường này, mắt hướng ra đường chân trời.

Pháo đài tròn, sóng biển, và câu hỏi không bao giờ cũ: người ta bảo vệ điều gì khi xây một vòng thành bằng đá hướng ra khơi?