Khu di tích danh thắng Yên Tử
Năm một nghìn hai trăm chín mươi ba, sau khi nhường ngôi cho con, một người đàn ông ba mươi lăm tuổi bước ra khỏi cung điện và bắt đầu đi về phía núi. Ông từ bỏ tất cả: quyền lực, lụa là, an toàn, những tiện nghi mà người thường cả đời chưa bao giờ có. Sáu năm sau, năm một nghìn hai trăm chín mươi chín, ông leo lên núi Yên Tử để tu hành khổ hạnh. Ông không bao giờ xuống nữa. Năm một nghìn ba trăm lẻ tám, ông viên tịch trên núi, hưởng dương năm mươi mốt tuổi.
Người đó là Trần Nhân Tông. Ông không chỉ là một vị vua. Ông là người lãnh đạo Đại Việt hai lần đánh thắng quân Nguyên Mông. Và ông cũng là người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, dòng thiền thuần Việt duy nhất trong lịch sử Phật giáo nước ta. Đó là lý do cả nhà đang ở đây hôm nay.
Yên Tử là ngọn núi cao một nghìn không trăm sáu mươi tám mét, thuộc thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Đây là "non thiêng" của Phật giáo Việt Nam. Ngày mười hai tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, tại kỳ họp lần thứ bốn mươi bảy của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO ở Paris, quần thể di tích Yên Tử cùng với Vĩnh Nghiêm ở Bắc Ninh và Côn Sơn, Kiếp Bạc ở Hải Phòng được ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới. Đây là Di sản Thế giới thứ chín của Việt Nam, và là hồ sơ di sản theo chuỗi đầu tiên của nước ta, trải dài qua ba tỉnh thành.
UNESCO ghi nhận hai tiêu chí. Tiêu chí thứ ba: thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa Nhà nước, Tôn giáo và Cộng đồng, tạo nên truyền thống văn hóa độc đáo có ý nghĩa toàn cầu. Tiêu chí thứ sáu: minh chứng cho ảnh hưởng của Phật giáo Trúc Lâm trong việc xây dựng quốc gia mạnh, đảm bảo hòa bình và hợp tác khu vực.
Để lên đỉnh, cả nhà có hai lựa chọn. Leo bộ ba nghìn bảy trăm mười chín bậc đá, chia thành ba đoạn, mất khoảng từ bốn đến sáu giờ một chiều. Hoặc đi cáp treo hai tuyến, công nghệ POMA của Pháp, rút ngắn đáng kể thời gian.
Tuyến leo bộ đi qua nhiều điểm quan trọng. Chùa Trình là điểm lễ trình đầu tiên, nơi người hành hương dừng lại thắp hương xin phép trước khi lên núi. Chùa Giải Oan đứng ven suối, gắn với một truyền thuyết: tương truyền khi Trần Nhân Tông quyết chí xuất gia, các cung nữ không chịu được sự chia ly đã gieo mình xuống suối; nhà vua lập đàn cầu giải oan cho họ. Đây là truyền thuyết dân gian, không phải sử liệu đã kiểm chứng độc lập. Nhưng nó phản ánh một sự thật: quyết tâm xuất gia của Trần Nhân Tông là tuyệt đối.
Huệ Quang Kim Tháp là tháp đá cao sáu mét tám mươi mốt phân, năm tầng thu dần lên trên, trang trí cánh sen, xây thời Lê. Đây là nơi lưu giữ xá lợi của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Xung quanh là vườn Huệ Quang với nhiều tháp mộ của các vị tu hành qua ba triều Trần, Lê, Nguyễn.
Chùa Hoa Yên là ngôi chùa trung tâm của quần thể Yên Tử, có từ thời Lý, phát triển lớn mạnh dưới vị Tổ thứ hai Pháp Loa. Đây là một trong hai di tích thành phần được UNESCO ghi danh. Cây đại cổ thụ trước cổng chùa đã hơn bảy trăm năm tuổi.
Và ở đỉnh núi, ở độ cao một nghìn không trăm sáu mươi tám mét, là Chùa Đồng. Ngôi chùa được đúc hoàn toàn bằng đồng nguyên chất, dài bốn phẩy sáu mét, rộng ba phẩy sáu mét, cao ba phẩy ba lăm mét, nặng khoảng bảy mươi tấn. Khánh thành ngày ba mươi tháng giêng năm hai nghìn không trăm lẻ bảy. Ngôi chùa này được mệnh danh là chùa đồng lớn nhất châu Á ở độ cao này, dù cơ sở so sánh cụ thể chưa được xác minh từ nguồn chuyên ngành độc lập. Từ đây, khi trời quang mây tạnh, cả nhà có thể nhìn thấy cả vùng Quảng Ninh trải dài và bóng vịnh Hạ Long ở phía Đông Nam.
Khu rừng quốc gia Yên Tử có diện tích khoảng hai nghìn bảy trăm tám mươi ba héc-ta, với chín mươi ba phần trăm diện tích là rừng tự nhiên. Có tám trăm ba mươi loài thực vật, trong đó một trăm bốn mươi bốn cây Di sản. Đặc biệt là hơn một trăm cây hồng tùng, hay xích tùng, loài đặc hữu chỉ có ở Yên Tử, tuổi từ ba trăm đến hơn bảy trăm năm. Khi leo bộ qua những hàng cây này, cả nhà đang đi qua những sinh vật già hơn cả nhiều triều đại.
Cả nhà hãy nhớ điều này: Trần Nhân Tông có thể ở lại cung điện, hưởng thụ tất cả quyền lực và tiện nghi một vị vua có thể có. Ông không làm vậy. Không ai biết chính xác điều gì đã thuyết phục ông bước ra khỏi cánh cổng hoàng cung đó và không quay lại. Nhưng cái nơi ông đã chọn để tu hành và để kết thúc cuộc đời, cả nhà đang đứng ở đó hôm nay.