Chùa Tiêu Sơn
Trên vùng đất Kinh Bắc, có một ngôi chùa nhỏ trên sườn núi Tiêu mang trong mình câu chuyện về sự ra đời của cả một vương triều.
Chùa Tiêu Sơn là một trong số rất ít ngôi chùa như vậy. Tên chữ của chùa là Thiên Tâm Tự. Người địa phương quen gọi là chùa Tiêu. Chùa nằm ở khu vực núi Tiêu, phường Tam Sơn, tỉnh Bắc Ninh ngày nay, vùng đất mà Báo Bắc Ninh gọi là quê hương phát tích nhà Lý.
Vùng Cổ Pháp, Tương Giang, Từ Sơn xưa là một dải đất đặc biệt của xứ Kinh Bắc. Đây là nơi mà vào đầu thế kỷ mười một, từ một ngôi chùa trên núi Tiêu, một con người bước ra để thay đổi lịch sử Đại Việt. Người đó là Lý Công Uẩn, người sáng lập triều đại nhà Lý và chọn Thăng Long làm kinh đô năm một nghìn không trăm mười.
Theo sử sách và truyền thuyết được Báo Bắc Ninh dẫn lại, chùa Tiêu là nơi Thiền sư Lý Vạn Hạnh trụ trì và nuôi dạy Lý Công Uẩn thuở còn nhỏ. Đây là lớp ký ức lịch sử mang màu sắc truyền thuyết của vùng Kinh Bắc, được truyền từ đời này sang đời khác suốt hơn nghìn năm.
Nhưng không chỉ là truyền thuyết. Tại chùa còn có một tấm bia cụ thể, có niên đại, có tên, có nội dung đã được cơ quan di sản xác nhận. Đó là bia "Lý gia linh thạch". Theo bài nghiên cứu đăng trên Cục Di sản văn hóa, tấm bia này dựng vào năm Cảnh Thịnh nguyên niên, tức năm một nghìn bảy trăm chín mươi ba, tại chùa Tiêu, tên chữ Thiên Tâm tự. Nội dung bia ghi câu chuyện liên quan tới bà Phạm Mẫn và Lý Công Uẩn, được xác nhận bởi nguồn chuyên ngành di sản, không chỉ là lời kể truyền miệng.
Khu vườn tháp và nhục thân Thiền sư Như Trí là một điểm đến khác trong khuôn viên chùa. Theo nguồn Chùa Việt Toàn Cầu, chùa Tiêu còn giữ tháp mộ và nhục thân của Thiền sư Như Trí, vị trụ trì viên tịch vào năm Quý Mão một nghìn bảy trăm hai mươi ba. Thiền sư Như Trí nổi tiếng vì có công khắc in bộ "Thiền Uyển tập anh", một trong những bộ sách quan trọng ghi lại truyền thừa Phật giáo Việt Nam thời Lý - Trần. Cơ quan văn hóa tỉnh Bắc Ninh từng đề nghị công nhận Tượng Nhục thân Thiền sư Như Trí tại chùa Tiêu là bảo vật quốc gia, một danh hiệu xứng với tầm vóc lịch sử mà ngôi chùa nhỏ này đang gìn giữ.
Trên đỉnh núi Tiêu, khu tượng Quốc sư Vạn Hạnh đứng nhìn xuống vùng đất phía dưới. Tương truyền bức tượng được đặt mặt hướng về phía kinh thành Thăng Long. Một bậc thiền sư ngồi tọa thiền nhìn về nơi người học trò của mình đã dựng nên một kinh đô ngàn năm.
Đó là hình ảnh mà vùng đất Cổ Pháp muốn gửi lại cho người đến thăm.
Chùa Tiêu Sơn không phải điểm tham quan rầm rộ, không có quảng trường lớn hay nhiều du khách chen chúc. Nhưng mỗi góc chùa, mỗi tấm bia, mỗi ngọn tháp ở đây đều gợi nhớ rằng những gì làm thay đổi lịch sử của cả một dân tộc thường bắt đầu từ những nơi bình lặng, không ồn ào, đôi khi chỉ là một ngôi chùa nhỏ trên núi Tiêu giữa vùng Kinh Bắc xưa.