Bãi biển Thuận An
Trong suốt những ngày tham quan Huế, cả nhà đã đi qua sông Hương nhiều lần. Bên Đại Nội, dưới cầu Trường Tiền, cạnh Phu Văn Lâu. Dòng sông đó đi về đâu?
Hôm nay chúng ta đến tận nơi để thấy câu trả lời. Sông Hương đổ ra biển Đông tại cửa biển Thuận An, cách trung tâm Huế mười lăm cây số về phía đông.
Đây là bãi biển gần Huế nhất. Và nó đặc biệt không chỉ vì vậy.
Cửa biển Thuận An có lịch sử hơn sáu trăm năm. Thế kỷ mười lăm, dưới triều Hồ, vùng cửa biển này được gọi là Cửa Eo vì hình dáng eo hẹp của cửa nước. Khi các chúa Nguyễn thiết lập thủ phủ ở Phú Xuân từ thế kỷ mười bảy, cửa biển Thuận An trở thành cửa ngõ quan trọng nhất của Đàng Trong. Ba con sông lớn là Hương, Bồ và Ô Lâu đều đổ vào đầm phá Tam Giang rồi ra biển tại đây. Tàu thuyền thương mại và quân sự ra vào kinh đô đều qua cửa này.
Nhưng có một ngày trong lịch sử, cửa biển bình yên này trở thành nơi chứng kiến một bước ngoặt của cả đất nước.
Ngày hai mươi tháng tám năm một nghìn tám trăm tám mươi ba, hạm đội Pháp tấn công Đồn Thuận An. Triều đình Nguyễn thất bại. Năm ngày sau, ngày hai mươi lăm tháng tám, vua Hiệp Hòa ký Hiệp ước Harmand, chính thức công nhận quyền bảo hộ của Pháp trên cả Bắc Kỳ và Trung Kỳ. Đây là mốc mà Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ mất chủ quyền.
Lịch sử không phải lúc nào cũng xảy ra ở những nơi hoành tráng. Một cửa biển nhỏ, một buổi sáng tháng tám năm một nghìn tám trăm tám mươi ba. Đó là Thuận An.
Bây giờ cả nhà nhìn về phía tây một lần. Phía bên kia dải cát là một thế giới hoàn toàn khác với phía đông biển cả.
Đó là hệ đầm phá Tam Giang Cầu Hai. Đầm phá lớn nhất Đông Nam Á. Diện tích hai trăm mười sáu cây số vuông. Dài sáu mươi tám cây số chạy theo trục bắc nam. Nước lợ hòa trộn nước ngọt và nước mặn tạo hệ sinh thái đặc biệt. Hàng trăm nghìn ngư dân ven đầm sống bằng đánh bắt và nuôi trồng thủy sản qua nhiều thế hệ.
Và khi mặt trời hạ xuống chiều tối, ánh sáng phản chiếu trên mặt đầm phẳng lặng, bóng thuyền ngư dân in trên nước. Đó là một trong những cảnh hoàng hôn đẹp nhất miền Trung mà ít du khách biết đến.
Phía đông là biển cả. Phía tây là đầm phá. Cả nhà đứng trên một dải cát hẹp giữa hai thế giới.
Làng chài ven bãi biển Thuận An là cộng đồng ngư dân sống nhiều thế hệ bằng biển và đầm. Họ đánh bắt buổi sáng và bán tươi ngay trong ngày. Tôm, cá, mực, cua, ghẹ, còn óng ánh nước biển. Mùi cá nướng trên than thơm lừng cả một khúc bãi.
Hàng năm vào tháng Giêng Âm lịch, đặc biệt ngày mười một và mười hai, làng Thai Dương Hạ tổ chức Lễ hội Cầu Ngư. Cầu trời biển phù hộ ngư dân bình an và tôm cá đầy thuyền. Tế thần Cá Voi, thần biển bảo hộ ngư dân trong tín ngưỡng dân gian. Đua thuyền, hát bộ, múa lân. Đây là văn hóa ngư dân, hoàn toàn khác với văn hóa cung đình Huế mà cả nhà đã thấy suốt mấy ngày qua.
Biển Thuận An không có resort năm sao như Đà Nẵng. Không có vịnh xanh như Lăng Cô. Nhưng nó có thứ khác: sự đặc thù.
Nơi sông Hương kết thúc hành trình. Nơi cửa biển gắn với sáu trăm năm thăng trầm. Nơi ngư dân còn giữ Lễ Cầu Ngư truyền thống. Nơi đầm phá lớn nhất Đông Nam Á nằm ngay sau lưng bãi cát.
Đó là Huế trong mọi kích thước và góc độ. Từ lăng vua đến biển ngư dân. Từ sông Hương đến cửa biển lịch sử. Từ Đại Nội đến đầm phá Tam Giang.
Cả nhà cứ đứng đó, trên dải cát hẹp giữa hai thế giới. Một bên là biển Đông mặn mòi gió lộng. Một bên là đầm phá lặng yên ánh chiều. Và dòng Hương, sau bao ngày trôi qua Huế, cuối cùng cũng về đến biển ngay dưới chân mình.