Làng nón bài thơ Tây Hồ
Có một bí mật nhỏ nằm bên trong chiếc nón lá xứ Huế. Không phải bí mật to lớn gì, nhưng một khi biết rồi, cả nhà sẽ không nhìn chiếc nón theo cách cũ nữa.
Cầm chiếc nón lên, giơ ra phía mặt trời, rồi nhìn xuyên qua lớp lá. Đột nhiên, giữa hai lớp lá mỏng, hiện ra một hình ngôi chùa và những câu thơ. Không phải in hay vẽ lên bề mặt. Đó là hình ảnh được ép kín bên trong, chỉ soi lên ánh nắng mới thấy. Chiếc nón giữ một bức tranh bên trong lòng nó.
Đây là chiếc nón bài thơ xứ Huế. Và làng Tây Hồ, thuộc khu vực Phú Vang, chính là quê hương của sáng tạo đặc biệt này.
Người thợ nón ở Tây Hồ không chỉ đan lá. Họ ép vào giữa hai lớp lá buông những mảnh giấy nhỏ in hình chùa Thiên Mụ, hình sông Hương, và những câu thơ về Huế. Rồi họ khâu khép hai lớp lại, cẩn thận từng mũi chỉ, để hình ảnh nằm yên bên trong, khuất hẳn khi đội lên đầu. Chỉ khi ai đó giơ nón ra chỗ sáng, bức tranh giấu kín mới hiện ra.
Chùa Thiên Mụ đứng trên đồi cao bên sông Hương là hình ảnh được nhận ra ngay, biểu tượng của cố đô Huế. Sông Hương uốn khúc dưới chân thành. Câu thơ viết về nỗi nhớ, về buổi chiều, về con người sống bên dòng nước xanh. Tất cả gói lại trong một chiếc nón trắng mỏng manh.
Nghề làm nón ở Tây Hồ là nghề của đôi tay và của sự kiên nhẫn. Người thợ lành nghề biết cách chọn lá, phơi lá, ủi lá cho phẳng và trắng đều. Biết cách xếp lá lên khuôn sao cho đường cong vành nón tự nhiên như hình chiếc lá úp. Và biết cách đặt hình thơ vào đúng vị trí để khi soi lên ánh sáng, bức tranh hiện ra ngay chính giữa.
Cả nhà thử tưởng tượng mình đứng trong một xưởng nón nhỏ ở Tây Hồ vào buổi sáng. Ánh nắng lọc qua mái che. Tiếng kim khâu nhỏ nhoi. Mùi lá buông còn tươi. Người thợ ngồi cúi đầu, tay thoăn thoắt trên vành nón, không nhìn mà vẫn đặt đúng từng đường chỉ.
Đó là nơi mà Huế giữ một phần tâm hồn của mình, không phải ở cung điện hay lăng tẩm, mà trong đôi tay người làm nghề và trong bí mật nhỏ giấu bên lớp lá.
Khi cả nhà đi qua vùng Phú Vang và thấy những chiếc nón trắng phơi nắng trước hiên nhà, hãy thử cầm lên một chiếc, giơ ra chỗ sáng. Hình chùa Thiên Mụ sẽ hiện ra, nhỏ và trong, như một giấc mơ ai đó đã nhét vào bên trong nón rồi khâu kín lại từ lâu.