Bản Lác

Bản Lác không phải nơi cả nhà đến để xem một thứ gì đó rồi ra về. Đây là một không gian sống đang hoạt động, với hơn năm trăm ba mươi bảy con người đang sinh sống và làm ăn ở đó. Một bản làng cổ hơn bảy trăm năm tuổi, nơi người Thái trắng lưu giữ văn hóa của mình qua bao đời.

Hãy hiểu một con số trước khi vào bản. Trong tổng số một trăm hai mươi lăm hộ ở Bản Lác, có bảy mươi sáu hộ đăng ký kinh doanh dịch vụ du lịch. Người Thái chiếm chín mươi tám phần trăm dân số bản. Có nghĩa là khi cả nhà đặt chân vào đây, hơn một nửa số nhà trong bản đang tham gia đón khách như một phần nghề nghiệp. Du lịch không phải chuyện bên ngoài của bản, mà là một phần sinh kế của cả cộng đồng.

Cái tên Thái trắng là tên tộc người, để phân biệt với nhóm Thái đen ở một số vùng khác. Đây không phải tên gọi theo màu sắc thông thường, mà là một nhánh người với tiếng nói, nếp nhà và lối dệt riêng.

Khi đi bộ vào bản, cả nhà sẽ thấy ngay nhịp sống ở đây khác hẳn đô thị. Nhà sàn xếp dọc đường làng. Sản phẩm thổ cẩm bày trước hiên. Mùi cơm lam, mùi gà nướng nếu đúng giờ ăn. Xa hơn nữa là cánh đồng và dãy núi mở ra.

Nghề dệt thổ cẩm là một lớp văn hóa đáng dành thời gian quan sát. Nghề dệt của người Thái Mai Châu đã có từ lâu đời. Hợp tác xã dệt thổ cẩm và dịch vụ Chiềng Châu, thành lập năm hai nghìn mười ba, đã phát triển từ khăn, vải và trang phục truyền thống sang cả túi, giày dép, đồ lưu niệm. Sản phẩm vẫn dựa trên vải sợi bông tự nhiên, làm thủ công từ kéo sợi, nhuộm màu cho đến dệt vải. Mua một chiếc khăn thổ cẩm ở đây không chỉ là mua hàng. Đó là mua một sản phẩm sinh ra từ đôi tay của người trong bản.

Có một điều khiến Bản Lác đặc biệt. Đây từng là địa điểm đầu tiên phát triển du lịch cộng đồng ở miền núi phía Bắc Việt Nam. Từ rất sớm, người trong bản đã mở cửa nhà sàn của mình đón khách phương xa, để rồi cả vùng học theo. Mỗi lượt khách đến đây vừa mang lại thu nhập cho cộng đồng, vừa nhắc mỗi người bước nhẹ hơn, giữ cho không gian nhà sàn truyền thống còn nguyên vẹn.

Khi ngồi xuống bên mâm cơm bản làng, cả nhà sẽ gặp gà đồi nướng, cơm lam, thịt trâu lá lồm, chả cuốn lá bưởi và rượu cần. Hãy thưởng thức theo nhịp của bữa ăn nơi đây, thong thả, không vội vàng, như chính cách bản làng sống mỗi ngày.

Bản Lác không níu cả nhà bằng sự hoành tráng. Nó giữ cả nhà bằng sự bình dị: nhịp chậm của bản làng, màu thổ cẩm treo trước hiên, tiếng khung dệt lách cách, và cả thung lũng mở rộng ra mọi phía khi cả nhà bước chân ra cánh đồng.