Cao nguyên đá vôi Tủa Chùa
Cả nhà mình đang đứng ở độ cao khoảng một nghìn năm trăm mét. Dưới chân là những mỏm đá vôi sắc như lưỡi dao, trơ trụi và nhọn, xen giữa là những hốc đất nhỏ nơi người dân trồng ngô, tra ngô vào từng kẽ đá một. Đây là cao nguyên đá vôi Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên.
Không phải ngẫu nhiên mà vùng đất này trông như vậy. Tài liệu địa mạo karst Tây Bắc giải thích: đá vôi ở vùng Tủa Chùa có tuổi từ kỷ Cambri đến kỷ Trias, tức là từ khoảng năm trăm triệu đến hai trăm năm mươi triệu năm trước. Đá vôi ở đây giàu canxi oxit, rất thuận lợi cho quá trình karst hóa. Karst là gì? Là quá trình mà nước mưa có tính axit nhẹ dần dần hòa tan và ăn mòn đá vôi, tạo nên những địa hình đặc trưng như đỉnh sắc, vách đứng, lũng sâu, hang động ngầm. Những mỏm đá nhọn mà cả nhà đang nhìn thấy, người ta gọi là đá tai mèo, chính là kết quả của quá trình hàng trăm triệu năm đó.
Hệ thống cao nguyên đá này theo Cổng thông tin Điện Biên trải rộng trên nhiều xã: Tả Phìn, Sín Chải, Lao Xả Phình, Tả Sìn Thàng. Từ thành phố Điện Biên Phủ lên đây khoảng một trăm ba mươi cây số về phía Đông Bắc. Từ trung tâm huyện Tủa Chùa, đi theo Tỉnh lộ một trăm hai mươi chín khoảng ba mươi cây số là vào đến vùng đá theo mô tả của Thông tấn xã Việt Nam. Tuyến đường đó uốn lượn qua những đoạn dốc cao và vực sâu, mỗi khúc cua lại mở ra một biển đá xám trải dài đến tận chân trời.
Thông tấn xã Việt Nam nhắc đến vài tên địa phương trong vùng đá này. Núi đá Tò Cu Nhe, Chung Khóa, Chung Si Seng và khu Thành Vàng Lồng. Đây là tên theo cách gọi của địa phương và báo chí, không phải tên địa lý hành chính chính thức.
Thành Vàng Lồng là điểm có giá trị rõ ràng nhất trong vùng về mặt di sản. Theo báo cáo của xã Sính Phình, Thành Vàng Lồng là di tích kiến trúc và nghệ thuật cấp tỉnh, được Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên xếp hạng theo Quyết định hai trăm chín mươi lăm, ký ngày sáu tháng Sáu năm hai nghìn không trăm mười bốn. Di tích nằm ở thôn Tả Phìn một, nay thuộc xã Sính Phình sau khi sáp nhập hành chính. Đây là dấu ấn lịch sử văn hóa của đồng bào Mông trên vùng đất đá vôi này, nơi từng phiến đá xếp chồng vẫn còn kể lại bàn tay người xưa.
Điểm hấp dẫn đặc biệt của cao nguyên đá Tủa Chùa không chỉ là cảnh quan. Đó còn là câu chuyện về con người. Thông tấn xã Việt Nam mô tả hình ảnh người dân Mông gieo ngô vào những luống đất nhỏ ít ỏi giữa đá. Trên một vùng đất mà diện tích đất canh tác gần như không có, người ta vẫn tìm cách sống và gieo trồng. Mỗi hốc đá nhỏ là một mảnh đất quý giá. Đó là loại kiên nhẫn và sáng tạo không thể học trong sách giáo khoa.
Cao nguyên đá Tủa Chùa vẫn còn hoang sơ, một không gian cảnh quan rộng lớn trải dài trên nhiều xã, chưa được dựng thành khu du lịch bài bản. Chính cái hoang sơ ấy lại là vẻ đẹp riêng của nó. Ở đây không có gì chen giữa cả nhà và biển đá, chỉ có gió, mây và những mỏm đá tai mèo xám bạc nối nhau đến tận đường chân trời.
Cao nguyên đá vôi Tủa Chùa là một trong những vùng cảnh quan địa chất có chiều sâu nhất ở Điện Biên. Nếu cả nhà muốn thấy một vùng đất mà thời gian đo bằng triệu năm và con người vẫn tìm cách bám rễ vào từng kẽ đá, đây là nơi đó.