Bản Thẳm , Điện Biên

Trong tiếng Thái ở vùng Tây Bắc, từ "thẳm", người ta cũng viết là "thẩm", có nghĩa là hang hoặc động. Vì vậy, "Bản Thẳm" nghĩa là bản làng nằm ngay bên một cái hang. Tên gọi này xuất hiện ở nhiều nơi có hang động trong vùng núi đá vôi Tây Bắc. Mỗi bản Thẳm lại gắn với câu chuyện của chính mình.

Cả nhà ơi, hãy để tôi kể đôi nét về cuộc sống của người Thái Đen ở Điện Biên, những điều đã được ghi chép rõ ràng.

Huyện Điện Biên có nhiều bản người Thái Đen lâu đời. Bản Mển ở xã Thanh Nưa, chỉ khoảng năm cây số từ trung tâm thành phố, là một trong tám bản văn hóa du lịch đầu tiên của tỉnh được công nhận. Ở đây, người phụ nữ Thái Đen vẫn dệt thổ cẩm theo lối truyền thống, những ngôi nhà sàn vẫn đứng vững theo thiết kế nhiều thế kỷ, và tiếng cười của trẻ con vang lên trên những cây cầu gỗ bắc qua khe suối.

Bản Che Căn ở xã Mường Phăng, gần Sở Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ, là bản Thái Đen khác với gần một trăm hộ. Người dân ở đây vẫn giữ kiến trúc nhà sàn truyền thống, trang phục riêng và những điệu múa xòe trong các dịp lễ hội.

Điều đặc biệt của người Thái Đen ở Điện Biên là họ đã sống ở vùng đất này từ rất lâu, có những mối quan hệ lịch sử sâu sắc với cả người Kinh lẫn các dân tộc láng giềng. Chính trên vùng đất người Thái mà chiến dịch Điện Biên Phủ năm một nghìn chín trăm năm mươi tư diễn ra, và cũng chính người Thái cùng với người Kinh đã giải phóng Mường Thanh hai trăm năm trước đó.

Trong một ngôi nhà sàn ở bản, tiếng khung cửi kẽo kẹt từ sáng sớm. Những cuộn vải thổ cẩm còn dang dở nằm ở góc hiên. Mùi cơm nếp nương theo gió bếp lửa, tiếng nước rì rào dưới sàn nhà. Cuộc sống ở đây cứ thế trôi qua, bình thản và thực như đất.

Một bản nhỏ nép bên hang đá, khói bếp vương trên mái nhà sàn, tiếng khung cửi đều đều và tiếng suối chảy qua năm tháng. Giữa lòng Tây Bắc, Bản Thẳm vẫn ở đó, lặng lẽ giữ lấy nếp sống của người Thái Đen, chờ một ngày cả nhà tự mình tới ngồi bên bếp lửa và nghe núi rừng kể chuyện.