Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé
Rất ít khu rừng ở Việt Nam còn ghi nhận đồng thời voi, hổ và bò tót. Ba loài thú lớn nhất, nguy cấp nhất, và khó thấy nhất của Đông Nam Á. Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé là một trong số ít nơi như vậy còn lại.
Cả nhà đang ở huyện Mường Nhé, điểm xa nhất, khó đến nhất của tỉnh Điện Biên, cách thành phố Điện Biên Phủ hơn hai trăm cây số đường núi. Đây là vùng ngã ba biên giới, nơi lãnh thổ Việt Nam tiếp giáp với cả Trung Quốc lẫn Lào. Gần đây là cột mốc A Pa Chải, điểm cực Tây của Tổ quốc.
Và trong vùng biên giới này là một trong những khu rừng nhiệt đới nguyên sinh cuối cùng của Tây Bắc còn được bảo vệ tương đối tốt.
Khu bảo tồn trải rộng trên năm xã biên giới: Sín Thầu, Leng Su Sìn, Chung Chải, Mường Nhé và Nậm Kè. Toàn bộ là rừng. Chín mươi sáu phần trăm là rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh, loại rừng nhiệt đới nguyên sinh chưa bị khai thác nặng. Bốn phần trăm còn lại là rừng hỗn giao gỗ và tre nứa.
Bên trong rừng đó là bốn trăm năm mươi tám loài động vật đã được khảo sát. Gần một trăm loài trong Sách Đỏ, tức danh sách các loài có nguy cơ tuyệt chủng của thế giới và của Việt Nam. Chín mươi bảy loài thú, hai trăm sáu mươi loài chim, sáu mươi lăm loài bò sát, năm mươi tư loài ếch nhái.
Trong số đó có voi, bò tót, gấu chó, hổ, báo, sói đỏ, tê tê, cầy hương, mèo rừng, rùa đá.
Cả nhà có thể đặt câu hỏi: voi và hổ còn thực sự ở đây không? Câu trả lời trung thực là: chúng được ghi nhận trong khu vực này. Điều đó không có nghĩa là cả nhà sẽ nhìn thấy chúng. Voi và hổ không đứng chờ khách du lịch. Nhưng sự tồn tại của chúng trong rừng là có cơ sở, và đó là điều quan trọng hơn việc nhìn thấy hay không.
Năm hai nghìn hai mươi hai, một điều thú vị xảy ra. Các nhà khoa học vẫn phát hiện thêm loài chưa từng ghi nhận tại đây, trong rừng đã được nghiên cứu hàng chục năm. Cụ thể là cầy gấm và mười ba loài chim mới. Điều đó có nghĩa là gì? Có nghĩa là khu rừng này vẫn còn những điều chúng ta chưa biết. Vẫn còn bí ẩn. Vẫn còn sự sống ẩn náu mà khoa học chưa chạm tới.
Bên cạnh bốn trăm năm mươi tám loài động vật là bảy trăm bốn mươi loài thực vật, với năm trăm chi và một trăm năm mươi sáu họ. Hai mươi chín loài trong Sách Đỏ.
Rừng Mường Nhé không đứng một mình. Phía bên kia biên giới, tại Vân Nam Trung Quốc và tỉnh Phongsali Lào, cũng là rừng liền mạch. Voi, hổ, bò tót không biết biên giới quốc gia là gì. Chúng di chuyển qua lại theo hành lang rừng xuyên ba nước. Đó là lý do bảo vệ khu rừng này quan trọng không chỉ với Việt Nam, mà với cả vùng Đông Nam Á.
Nhưng bảo tồn ở đây không đơn giản. Cộng đồng người dân tộc thiểu số trong vùng đệm phụ thuộc vào rừng để sống. Tập quán đốt nương rẫy, săn bắt thú rừng, khai thác gỗ là những thách thức thực tế. Năm hai nghìn hai mươi hai, cơ quan bảo tồn xử lý bốn vụ vận chuyển động vật hoang dã, phạt hai mươi mốt triệu đồng và thả các cá thể lại rừng. Đây là cuộc chiến bảo tồn chưa có hồi kết.
Điều cả nhà có thể mang về sau chuyến này không phải là ảnh selfie với hổ. Mà là câu chuyện về một khu rừng nguyên sinh cuối cùng của Tây Bắc, vẫn còn đứng vững, vẫn còn ẩn náu bên trong những điều chúng ta chưa biết tên.