Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ
Tòa nhà trước mặt chúng ta có hình dạng đặc biệt. Cả nhà thử nhìn và đoán xem, đây là hình gì?
Đây là hình chiếc mũ nan lưới của chiến sĩ Điện Biên, loại mũ mỗi người lính đội suốt năm mươi sáu ngày đêm chiến dịch. Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ khánh thành ngày mùng năm tháng Năm năm hai nghìn không trăm mười bốn, đúng sáu mươi năm sau chiến thắng. Từ hình dạng bên ngoài đến nội dung bên trong, mọi thứ ở đây đều có chủ ý.
Trước khi vào, cả nhà cần biết tại sao chúng ta đến đây trước tiên, thay vì ra thẳng đồi A Một hay hầm de Castries. Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra trên một vùng rộng lớn, với hàng chục cứ điểm, ba đợt tấn công chính, năm mươi sáu ngày đêm, và hàng vạn con người. Nếu ra thẳng thực địa mà chưa có bức tranh tổng thể, mỗi điểm di tích sẽ chỉ là một ngọn đồi hay một cái hầm, không hơn. Đến đây trước, xem toàn cảnh trước, rồi mọi thứ ở ngoài kia sẽ có chiều sâu hơn nhiều.
Bên trong bảo tàng có năm khu trưng bày với hai trăm bảy mươi tư hiện vật và một trăm hai mươi hai bức tranh theo chủ đề. Nhưng trước khi nhắc đến từng thứ, tôi muốn chỉ cho cả nhà thấy một vật thể.
Trong tủ kính ở khu trưng bày là một lá cờ, nhỏ thôi, không hoành tráng. Lá cờ này ghi bốn chữ Quyết chiến quyết thắng. Đây không phải bản sao. Đây không phải lá cờ được phục chế cho bảo tàng. Đây là lá cờ gốc, lá cờ thật, được cắm trên nóc hầm de Castries lúc mười bảy giờ ba mươi phút ngày mùng bảy tháng Năm năm một nghìn chín trăm năm mươi tư. Khi lá cờ này được kéo lên, tất cả những ai đang chiến đấu trên cánh đồng Mường Thanh nhìn thấy nó đều hiểu rằng chiến dịch đã kết thúc.
Lá cờ bẩn, nhàu, không hoàn hảo, như bất kỳ thứ gì đã đi qua năm mươi sáu ngày đêm chiến tranh. Và đó chính là điều khiến nó thật.
Bây giờ cả nhà cùng tiến vào điểm nhấn của bảo tàng, đó là phòng tranh panorama.
Đứng trước cửa phòng, cả nhà chuẩn bị tinh thần. Bên trong là bức tranh tròn ba trăm sáu mươi độ, đầu tiên và duy nhất ở Việt Nam, rộng tới ba nghìn hai trăm hai mươi lăm mét vuông. Tranh dài một trăm ba mươi hai mét, cao hai mươi phẩy năm mét, đường kính ba mươi hai mét. Đây là tranh tròn đề tài chiến tranh lớn nhất Đông Nam Á và lớn thứ ba thế giới. Gần hai trăm họa sĩ Việt Nam, tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Việt Nam, đã thực hiện bức tranh này trong nhiều năm, hoàn thành năm hai nghìn không trăm hai mươi hai. Trong tranh có hơn bốn nghìn năm trăm nhân vật.
Khi vào bên trong, cả nhà bước lên sàn tròn ở trung tâm và nhìn ra xung quanh. Bốn phía là bức tranh bao phủ từ sàn đến trần. Ánh sáng và âm thanh phối hợp tạo cảm giác không còn ở trong phòng nữa, mà đang đứng giữa chiến trường Mường Thanh năm một nghìn chín trăm năm mươi tư.
Hãy nhìn chậm, theo chiều kim đồng hồ. Bắt đầu từ cảnh bộ đội kéo pháo vượt đèo trong đêm tối, những con người và những khẩu pháo nặng hơn hai tấn trên sườn núi, một bên là vách đá, một bên là vực sâu. Đến cảnh chiến đấu trên các đồi phía Đông, hào chiến chằng chịt, khói lửa mịt mù, từng bóng người tiến lên. Đến cảnh đồng bằng Mường Thanh, xe tăng Pháp, sân bay, cứ điểm dày đặc. Đến cảnh bắt sống tướng de Castries trong hầm chỉ huy. Và cuối cùng là cảnh lá cờ được kéo lên.
Đây là toàn bộ năm mươi sáu ngày đêm Chiến dịch Điện Biên Phủ được thu vào một vòng tròn.
Cả nhà đứng giữa đó và tự hỏi, gần hai trăm họa sĩ, nhiều năm làm việc, hơn bốn nghìn năm trăm nhân vật, tất cả để làm gì? Câu trả lời có lẽ là vì chiến thắng Điện Biên Phủ quá lớn để có thể kể bằng lời hay trưng bày trong tủ kính. Nó cần một không gian mà người ta bước vào và cảm thấy mình đang ở trong đó.
Sau khi ra khỏi phòng tranh, cả nhà sẽ sẵn sàng cho phần quan trọng nhất của hành trình, đó là ra thực địa. Bảo tàng cách đồi A Một chỉ khoảng năm trăm mét. Cách hầm de Castries cũng khoảng năm trăm mét. Và giờ đây, sau khi đã thấy toàn cảnh trong tranh, sau khi đã nhìn lá cờ gốc trong tủ kính, các điểm di tích đó sẽ không còn là những nơi xa lạ nữa.
Chúng ta sắp bước vào trong bức tranh đó.