Đồi A1 , Eliane 2
Cả nhà đang đứng dưới chân một ngọn đồi cao bốn mươi chín mét. Nhìn lên, nó không cao lắm, không xa lắm, và hình dạng cũng bình thường, một quả đồi hình bầu dục. Nhưng chính ngọn đồi này là nơi diễn ra cuộc chiến dai dẳng và khốc liệt nhất trong toàn bộ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Người Pháp gọi nó là Eliane 2. Bộ đội ta chỉ gọi một tên: Đồi A1.
Trong ba mươi sáu ngày đêm, từ ngày ba mươi tháng ba đến ngày bảy tháng năm năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, đồi A1 là nơi hai bên giành nhau từng ụ súng, từng đoạn chiến hào, từng mét đất. Không một cứ điểm nào khác trong hệ thống phòng thủ Điện Biên Phủ chịu đựng được cuộc công kích lâu đến vậy. Him Lam thất thủ trong một đêm. Độc Lập trong một đêm. Bản Kéo đầu hàng không cần một viên đạn. Chỉ riêng A1, ba mươi sáu ngày đêm.
Vì sao lại dữ dội đến vậy?
Người Pháp gọi A1 là "chìa khóa" của toàn bộ tập đoàn cứ điểm. Đồi này nằm ở dãy cao phía Đông, bảo vệ trực tiếp phân khu trung tâm, nơi đặt hầm chỉ huy của tướng de Castries. Nếu A1 thất thủ, trung tâm phòng thủ lộ trần, không còn gì bảo vệ nữa. Vì vậy Pháp xây A1 thành ổ đề kháng mạnh nhất: ba tuyến công sự liên hoàn, hệ thống hầm ngầm kiên cố từ một hầm rượu cũ cải tạo, tường phủ bao cát để chịu đạn cối, súng máy bố trí chằng chịt từ đỉnh xuống sườn đồi.
Chiều ba mươi tháng ba năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, bộ đội ta tiến công lần đầu. Sau bốn đợt xung phong liên tiếp trong đêm đó, chiếm được nửa đồi. Nhưng nửa còn lại, nơi có hầm ngầm kiên cố của Pháp, không thể tiến thêm. Hai bên bắt đầu giai đoạn giằng co: ta giữ phần đã chiếm, địch giữ phần còn lại, mỗi ngày lại có thêm thương vong ở cả hai phía.
Từ ngày ba tháng tư đến ngày năm tháng năm là hơn một tháng giằng co như vậy. Mưa. Bùn. Súng máy và đạn cối không bao giờ ngừng. Hơn hai nghìn năm trăm chiến sĩ thương vong trong ba mươi sáu ngày đó, tức là mỗi ngày trung bình bảy mươi người ngã xuống hoặc bị thương trên một ngọn đồi dài hai trăm mét.
Cả nhà thử tính: đồi A1 có diện tích khoảng mười sáu nghìn mét vuông. Số người hy sinh là hơn một nghìn người. Trung bình mỗi mười sáu mét vuông, bằng một gian phòng nhỏ, có một người đã nằm xuống ở đây.
Đến đầu tháng năm, Bộ chỉ huy chiến dịch quyết định một phương án chưa từng dùng trong toàn bộ chiến trường: đào đường hầm xuyên từ trận địa của ta vào sâu trong lòng đồi, đặt một tấn thuốc nổ ngay dưới trung tâm kháng cự của Pháp trên đỉnh, rồi phát nổ.
Việc đào hầm trong điều kiện chiến đấu liên tục là thách thức khổng lồ. Bộ đội đào từng xăng-ti-mét đất, giấu tiếng động, không để địch phát hiện. Công việc kéo dài nhiều ngày.
Tối sáu tháng năm năm một nghìn chín trăm năm mươi tư. Lúc hai mươi giờ ba mươi phút. Tiểu đội trưởng Nguyễn Văn Bạch điểm hỏa.
Một tấn thuốc nổ bùng lên trong lòng đồi. Vụ nổ rung chuyển toàn bộ chiến trường Điện Biên Phủ. Đỉnh đồi bùng lên. Hệ thống phòng thủ trung tâm của Pháp trên A1 sụp đổ trong tích tắc. Ngay sau tiếng nổ, bộ đội ta đồng loạt xung phong từ tất cả các hướng.
Sáng bảy tháng năm năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, đồi A1 hoàn toàn thuộc về ta. Và chỉ vài giờ sau buổi sáng đó, tướng de Castries đầu hàng trong hầm chỉ huy cách đây khoảng năm trăm mét.
Trên đỉnh đồi hôm nay vẫn còn nguyên những chiến hào hẹp và dốc mà bộ đội phải chiến đấu trong đó. Lô cốt Cây Đa trên đường lên từng là điểm hỏa lực trọng yếu của Pháp. Hầm ngầm bên dưới tối tăm và ngột ngạt, nơi quân Pháp cố thủ suốt những tuần cuối. Và trên đỉnh đồi, hố bộc phá vẫn còn đó sau hơn bảy mươi năm.
Hố phễu đó rộng hơn một trăm mét vuông, sâu đáng kể, là thứ còn lại từ đêm sáu tháng năm. Không cần ai giải thích thêm. Đứng cạnh hố bộc phá, nhìn xuống, cả nhà sẽ hiểu một tấn thuốc nổ trong lòng đất có sức mạnh như thế nào.
Bên cạnh hố bộc phá là chiếc xe tăng Pháp nặng mười tám tấn, còn nguyên tại vị trí từ năm một nghìn chín trăm năm mươi tư. Và phía Tây Bắc đỉnh đồi là tượng đài hình chữ Tam Sơn, tưởng niệm hơn một nghìn chiến sĩ hy sinh để giành lại ngọn đồi này.
Một nghìn người. Trên một ngọn đồi hai trăm mét. Trong ba mươi sáu ngày đêm.
Cả nhà đứng ở đây, im lặng một chút, và cho phép con số đó có ý nghĩa thực sự với mình.
Đồi A1 không nói về chiến thắng hay thất bại. Đồi A1 nói về điều con người sẵn sàng làm và chịu đựng vì điều họ tin là đúng. Cả hai phía, cùng trên ngọn đồi này, trong ba mươi sáu ngày đêm đó.
Đó là điều cả nhà mang theo khi rời khỏi đây.