Cao nguyên đá Tả Phìn , Tủa Chùa, Điện Biên

Nếu cả nhà đã từng đến Cao nguyên đá Đồng Văn ở Hà Giang, cảnh quan phía trước sẽ gợi lên điều gì đó quen thuộc. Những phiến đá tai mèo nhọn sắc, xếp chồng nghiêng vào nhau, trải dài đến tận chân trời. Nhưng có một điều khác biệt rõ ràng: hôm nay xung quanh chúng ta không có xe du lịch chen nhau, không có nhà hàng dọc đường, không có hàng rào chắn. Chỉ có đá, người Mông, và bầu trời.

Đây là cao nguyên đá Tả Phìn, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Đứng ở độ cao khoảng một nghìn bốn trăm mét so với mực nước biển.

Trước khi tiếp tục, có một điều cần làm rõ vì có thể gây nhầm lẫn. Tên "Tả Phìn" xuất hiện ở hai nơi: một là xã Tả Phìn tại huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, nổi tiếng với làng người Dao đỏ và thổ cẩm. Hai là xã Tả Phìn tại huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên, nơi chúng ta đang đứng hôm nay. Hai địa danh hoàn toàn khác nhau, ở hai tỉnh khác nhau, cách nhau hàng trăm cây số.

Bảy mươi phần trăm diện tích huyện Tủa Chùa là núi đá vôi. Đây là tỷ lệ cao nhất trong toàn tỉnh Điện Biên. Riêng bãi đá Tả Phìn kéo dài khoảng bốn cây số theo trục đường liên xã. Những phiến đá tai mèo này hình thành qua hàng triệu năm khi nước mưa có tính axit hòa tan đá vôi theo các khe nứt, ăn mòn theo từng chiều để lại những cột đá nhọn dựng đứng.

Trong khung cảnh hoàn toàn bằng đá như vậy, người Mông đã chọn đây làm nơi sinh sống. Hơn năm trăm bảy mươi hộ, hơn ba nghìn ba trăm người. Và họ không phải mới đến.

Người Mông ở Tả Phìn không chống lại đá. Họ sống với đá, trên đá, bằng đá. Nhà xây bằng đá chồng không dùng vữa kết dính, vẫn vững chắc qua thời gian. Vườn rau trồng trong những khe đất hẹp giữa các phiến đá. Đường đi lát đá tự nhiên. Đây là một trong những ví dụ thích nghi môi trường đặc sắc nhất của người Mông ở Tây Bắc Việt Nam.

Địa hình cô lập cũng là lý do văn hóa người Mông ở đây còn giữ nguyên vẹn hơn so với nhiều nơi khác. Trang phục truyền thống, lối thêu thùa, lễ hội theo mùa, cách nhìn về thế giới. Không phải vì bị cô lập hoàn toàn với bên ngoài, mà vì địa hình đã giúp giữ lại nhịp sống cũ chậm hơn và bền hơn.

Khi chúng ta đi bộ vào bãi đá, cả nhà sẽ thấy những ngôi nhà đá nằm xen kẽ giữa các phiến đá khổng lồ. Người phụ nữ ngồi trước cửa thêu thùa, trẻ em leo trèo trên đá như leo cầu thang tự nhiên, tiếng gió len qua các khe đá tạo nên âm thanh riêng của vùng này. Hãy nhìn thật kỹ vào khuôn mặt của những người này, vào những ngôi nhà họ xây, vào cách họ canh tác trên một vùng đất mà nhiều người nghĩ là không thể sống được. Đó mới là điều đáng ngạc nhiên thực sự của Tả Phìn.

Cách không xa Tả Phìn là cánh đồng Chiếu Tính, ruộng bậc thang lớn nhất huyện Tủa Chùa. Từ tháng chín đến tháng năm năm sau là mùa đẹp nhất, khi trời quang và lúa chín vàng. Cảnh quan đối lập giữa biển đá xám trắng và những tầng ruộng vàng óng là một trong những hình ảnh đẹp nhất của Tây Bắc.

Biển đá tai mèo dựng đứng đã đứng đó hàng triệu năm, những nếp nhà đá lặng lẽ của người Mông, và tiếng gió len qua từng khe đá. Đứng giữa khung cảnh ấy, cả nhà sẽ hiểu vì sao có những vùng đất đẹp nhất chính là những vùng đất con người chưa kịp chạm tay vào.