Chùa Bửu Lâm
Giữa lòng thành phố Mỹ Tho, trên con đường Nguyễn Văn Giác, có một ngôi cổ tự đã đứng đó hơn hai trăm năm. Chùa Bửu Lâm là một trong ba di tích được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng cấp quốc gia tại Mỹ Tho, cùng với đình Điều Hòa và chùa Vĩnh Tràng. Nhưng con số ấy chưa nói hết điều gì. Điều thật sự ở lại trong lòng người, là mấy lớp lịch sử lặng lẽ xếp chồng lên nhau trong không gian tĩnh mịch của ngôi chùa này.
Chùa ở phường ba, giữa lòng thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang. Bước qua cổng, cả nhà như rời khỏi nhịp phố thị, lùi về một khoảng lặng đã ngưng đọng suốt mấy trăm năm.
Theo truyền thống mà nhà chùa lưu giữ, câu chuyện sớm nhất bắt đầu vào khoảng năm một nghìn bảy trăm bốn mươi hai. Một vị ni cô không rõ tên về xóm Dầu, dựng một am nhỏ, ngày ngày tu niệm và trồng cây thuốc Nam chữa bệnh cho cư dân quanh vùng. Đó là một bức tranh đẹp, một mái am giữa vườn thuốc, tiếng kinh hòa với hương lá. Câu chuyện ấy được giữ như một ký ức quý, dù những năm tháng đầu tiên không còn nhiều dấu vết để kể lại trọn vẹn.
Mốc lịch sử có tư liệu rõ hơn là năm một nghìn tám trăm lẻ ba. Bà Phạm Thị Đạt, một Phật tử mộ đạo trong vùng, thỉnh Hòa thượng Tiên Thiện, hiệu Từ Lâm, từ chùa Đức Lâm về trụ trì và đứng ra xây dựng lại chùa bằng gỗ quý với quy mô lớn hơn. Tên Bửu Lâm, theo tư liệu tự viện, mang nghĩa báu vật nhiều như cây trong rừng, vừa gợi nhớ những cây thuốc quý quanh am xưa, vừa thể hiện lòng trân trọng đối với người đã khai sáng.
Từ đó đến nay, chùa đã trải qua nhiều đời trụ trì và nhiều lần trùng tu. Trong số đó, lần trùng tu sau cơn bão Giáp Thìn năm một nghìn chín trăm lẻ bốn được tư liệu tự viện xem là mốc quan trọng, giữ lại kiến trúc gần như nguyên vẹn. Lần trùng tu lớn năm một nghìn chín trăm tám mươi tư do Hòa thượng Nhựt Chiếu, hiệu Huệ Thông thực hiện.
Bước vào không gian thờ tự, cả nhà sẽ thấy ngay bố cục theo kiểu nội Công ngoại Quốc: tiền đường, chánh điện, hậu Tổ nối tiếp nhau, với sân thiên tĩnh ở giữa tạo khoảng thông thoáng và lấy sáng. Cột gỗ căm xe, mái ngói âm dương và nền cao khoảng một mét là những chi tiết kiến trúc còn giữ lại từ nhiều thế kỷ trước.
Trong chánh điện, hãy ngước nhìn lên hệ thống bao lam và hoành phi. Nơi đây còn giữ chín bộ bao lam, nổi bật là hình chạm Cửu Long phún thủy, chín con rồng phun nước, và đôi long trụ Cá hóa rồng sơn son thếp vàng rực rỡ. Treo quanh điện là mười hai tấm hoành phi chạm gỗ nhiều lớp. Đây không chỉ là trang trí. Mỗi đường chạm, mỗi hình khắc là tay nghề và tâm hồn của những người thợ Nam Bộ hơn một thế kỷ trước. Không phải ngôi chùa nào cũng còn giữ được nhiều chi tiết nguyên gốc đến vậy.
Chánh điện thờ Phật A Di Đà cùng nhiều tượng Phật, Bồ Tát, La Hán. Qua sân thiên tĩnh, tượng Bồ Tát Quán Thế Âm đứng giữa khoảng trời mở. Vào đến hậu Tổ là nơi thờ Bồ Tát Chuẩn Đề và long vị chư Hòa thượng Tổ sư qua các thời kỳ. Phía sau là khu vườn tháp tĩnh lặng, nơi an nghỉ của các vị trụ trì qua bao thế hệ, những người đã gìn giữ ngọn đèn thiền nơi đây.
Chùa Bửu Lâm còn mang trong mình một lớp lịch sử khác, lặng lẽ mà sâu nặng. Trong giai đoạn từ năm một nghìn chín trăm hai mươi sáu đến năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, ngôi chùa từng là nơi tụ họp của những nhà yêu nước, trong đó có Nguyễn Sinh Sắc, Phan Chu Trinh, Mai Bạch Ngọc, Nguyễn Văn Nguyễn, Xích Hồng. Chính tại đây, chi bộ Xóm Dầu được thành lập vào đầu năm một nghìn chín trăm ba mươi. Và đến năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, đại hồng chung cổ của chùa, quả chuông từng ngân vang qua bao mùa kinh kệ, được hiến cho cách mạng để đúc thành vũ khí.
Vẻ đẹp của chùa Bửu Lâm không nằm ở một điểm nhấn đơn lẻ. Trong ngôi cổ tự này, cả nhà chạm cùng một lúc vào ký ức khai phá vùng đất phương Nam, truyền thống Phật giáo Lâm Tế Chánh Tông, nghệ thuật chạm gỗ tinh xảo của người thợ Nam Bộ, và cả những ngày tháng lặng thầm mà thiêng liêng trong đời sống người Mỹ Tho.
Hãy hình dung một buổi sáng, cả nhà đứng giữa sân thiên tĩnh, nắng rọi xuống qua mái ngói âm dương. Trên đầu là chín con rồng phun nước, quanh mình là những cột gỗ căm xe đã sẫm màu thời gian, và trong gió thoảng còn vương hương trầm. Mấy trăm năm trôi qua, ngôi cổ tự bên xóm Dầu vẫn lặng lẽ tỏa bóng mát, chờ những bước chân tìm về.