Khu lưu niệm cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc
Đồng Tháp giữ một ngôi mộ mà không phải vì đất ở đây đặc biệt, mà vì tấm lòng của người ở đây đặc biệt.
Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc sinh năm một nghìn tám trăm sáu mươi hai tại Nghệ An, là thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau nhiều năm làm quan rồi từ bỏ chức vị, cụ về Nam Bộ, sống giản dị, dạy học và bốc thuốc cho dân nghèo. Ngày hai mươi sáu tháng mười một năm một nghìn chín trăm hai mươi chín, cụ qua đời tại Cao Lãnh. Nhân dân địa phương đã an táng cụ và bảo vệ phần mộ suốt hai cuộc kháng chiến. Đó không phải việc nhỏ, giữ một ngôi mộ bình an qua chiến tranh là một hành động tự nguyện, lặng lẽ, kéo dài hàng mấy chục năm.
Sau ngày đất nước thống nhất, ngày hai mươi hai tháng tám năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Đồng Tháp bắt đầu tôn tạo khu mộ. Công trình khánh thành ngày mười ba tháng hai năm một nghìn chín trăm bảy mươi bảy. Ngày chín tháng tư năm một nghìn chín trăm chín mươi hai, khu di tích được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia theo Quyết định số bốn trăm hai mươi. Đến năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc được nâng lên thành Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số một nghìn chín trăm năm mươi chín.
Khu mộ nằm tại số một trăm ba mươi bảy đường Phạm Hữu Lầu, phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Đây là không gian tưởng niệm, không phải điểm tham quan thông thường, và cả nhà sẽ cảm nhận được điều đó ngay khi bước qua cổng.
Nhìn vào vòm mộ: mái che được cách điệu hình cánh sen, phía trên có hình tượng chín đầu rồng. Hình tượng này gợi ý nghĩa nhân dân đồng bằng sông Cửu Long che chở, ôm ấp cụ. Mộ được ốp đá hoa cương. Phía trước là hồ sao, hồ có hình ngôi sao năm cánh, và đài sen trắng cao sáu phẩy năm mét. Đài sen tượng trưng cho cuộc đời thanh bạch của cụ và gợi liên tưởng đến làng Sen ở quê hương.
Hai chữ trên bia cuối mộ là "Trung Nghĩa", được khắc vào khoảng từ năm một nghìn chín trăm ba mươi đến năm một nghìn chín trăm ba mươi mốt khi gia đình Đốc Phủ Hải và bà Huỳnh Thị Điệu trùng tu mộ và thay bia mới, sau khi người Pháp cho đục bỏ dòng chữ cũ ghi danh hiệu cụ.
Tiếp theo là khu trưng bày. Đây là nơi câu chuyện về cụ Nguyễn Sinh Sắc mở rộng hơn phần mộ: con đường học vấn, đỗ Phó bảng, thời làm quan, rồi những năm về Nam Bộ sống gần dân, dạy học và bốc thuốc. Một nhà nho hiểu đời, không tham quyền, chọn cách sống thanh liêm, và chính lối sống ấy đã in đậm vào nhân cách của người con trai là Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Khu nhà sàn Bác Hồ và ao sen Đồng Tháp được xây dựng từ năm một nghìn chín trăm chín mươi. Nhà sàn dựng theo tỷ lệ một đổi một so với nhà sàn tại Hà Nội. Với nhiều người dân miền Nam chưa có dịp ra Hà Nội, không gian này giúp hình dung gần hơn nếp sống giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một sự nối tiếp rất ý nghĩa giữa người cha và người con.
Phần cuối tuyến là làng Hòa An xưa, khu tái hiện diện tích hai mươi hai nghìn mét vuông. Đây là không gian giúp hình dung bối cảnh những năm cuối đời của cụ Nguyễn Sinh Sắc: những ngôi nhà lá, đường đất, người dân đồng bằng sông Cửu Long bình dị và tốt bụng. Cụ không sống như một quan chức về hưu, cụ sống như một người dân, được người dân yêu quý và che chở.
Lễ giỗ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc diễn ra hằng năm từ ngày hai mươi bốn đến hai mươi bảy tháng mười âm lịch, chính hội vào ngày hai mươi bảy. Lễ giỗ đã được nâng lên thành lễ hội cấp tỉnh Đồng Tháp, thu hút đông đảo người dân và du khách từ nhiều nơi.
Đây là Di tích quốc gia đặc biệt, không gian của ký ức và của lòng biết ơn. Đứng trước đài sen trắng giữa trưa hè Đồng Tháp, cả nhà sẽ hiểu vì sao một vùng đất xa xôi lại gìn giữ ngôi mộ này qua hai cuộc chiến tranh, không vì nghĩa vụ, mà vì tình người.