Làng cổ Đông Hòa Hiệp
Làng cổ Đông Hòa Hiệp không trông giống những gì người ta thường nghĩ khi nghe hai chữ "làng cổ".
Không có dãy nhà mái ngói san sát. Không có phố cổ với biển hiệu và đèn lồng. Thay vào đó là những con đường làng rợp cây, những mảnh vườn cây ăn trái, và ẩn đâu đó trong tán lá, những ngôi nhà gỗ hàng trăm năm tuổi đứng lặng lẽ như đang giữ bí mật.
Đây là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia, được xếp hạng vào ngày hai mươi bốn tháng năm năm hai nghìn mười bảy. Vị trí hiện nay là xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp, thuộc khu vực Tiền Giang cũ. Cổng du lịch địa phương ghi làng có gần một nghìn chín trăm hộ dân với bốn ấp, sống gắn với vườn cây ăn trái và nghề truyền thống.
Điều làm Đông Hòa Hiệp khác biệt không phải là một ngôi nhà hay một tòa nhà. Mà là cả một cấu trúc không gian sống: nhà cổ nằm trong vườn cây, không tách biệt khỏi đời sống hàng ngày của cư dân.
Theo cổng du lịch địa phương, các nhà cổ trong làng có niên đại trên một trăm bảy mươi năm và không tập trung thành cụm như bảo tàng ngoài trời, mà đan xen trong vườn cây ăn trái. Xoài cát Hòa Lộc, cam sành, bưởi da xanh, nhãn, vú sữa là những loại cây trái gắn với đời sống và sinh kế của các hộ dân trong làng. Khi đi qua vườn nhà ai đó để đến ngôi nhà cổ, cả nhà đang đi qua một phần đời sống thật, không phải cảnh quan tái dựng.
Điểm tham quan được nhắc nhiều nhất là Nhà cổ Ông Kiệt ở ấp Phú Hòa. Theo cổng du lịch địa phương, ngôi nhà này có khuôn viên vườn rộng một phẩy tám héc-ta, ba gian hai chái, gần một nghìn mét vuông sàn nhà, một trăm linh tám cột gỗ căm xe. Xây khoảng năm một nghìn tám trăm ba mươi tám. Kiểu dáng nhà rường gợi nhớ kiến trúc miền Trung, nhưng hoa văn, bao lam, sân vườn và không khí bao quanh thì rất Nam Bộ.
Một số nguồn quảng bá và báo chí địa phương nhắc đến nhà này với cụm từ "cửu đại mỹ gia" theo nhận xét của tổ chức JICA Nhật Bản năm hai nghìn lẻ hai.
Nhà cổ Ba Đức ở ấp An Lợi là điểm tham quan thứ hai thường được ghép vào chương trình. Báo Nông nghiệp và Môi trường ghi nhà xây năm một nghìn tám trăm năm mươi, nằm sát bờ sông, khuôn viên hơn hai héc-ta. Kiến trúc kết hợp Đông Tây: bên ngoài có nét biệt thự Pháp, bên trong giữ kết cấu gỗ dân gian Nam Bộ với câu đối, tranh tường và cổ vật. Ở đây câu chuyện không chỉ là kiến trúc mà còn là cách một gia đình biến nhà ở thành điểm du lịch cộng đồng, nhà hàng và nơi trải nghiệm đời sống miệt vườn.
Một chi tiết đáng nhắc là lịch sử của dự án JICA tại Đông Hòa Hiệp. Từ tháng hai năm hai nghìn mười một đến tháng hai năm hai nghìn mười bốn, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản đã hỗ trợ một dự án phát huy vai trò cộng đồng trong phát triển du lịch di sản. Ba địa phương được chọn trong dự án đó là Đường Lâm ở Hà Nội, Phước Tích ở Huế và Đông Hòa Hiệp ở vùng Mỹ Tho. Dự án hỗ trợ tập huấn, tôn tạo cảnh quan, in sách ảnh và bản đồ, mở rộng đường, xây cầu đi bộ, nhà nghỉ mát và bến tàu. Điều này giải thích tại sao Đông Hòa Hiệp thường được đặt cạnh Đường Lâm và Phước Tích trong câu chuyện làng cổ Việt Nam.
Nghề truyền thống trong làng cũng là một phần của trải nghiệm. Cổng du lịch địa phương ghi người dân sinh sống chủ yếu bằng vườn cây ăn trái và các nghề làm cốm, tráng bánh tráng, cán bánh phồng sữa. Nếu chương trình có đủ thời gian, cả nhà có thể xem và tham gia các hoạt động này tại các hộ.
Lễ hội Làng cổ Đông Hòa Hiệp được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp tỉnh từ tháng tư năm hai nghìn mười bảy. Lễ hội lần thứ sáu năm hai nghìn hai mươi lăm mang chủ đề Ký ức Làng cổ, diễn ra từ ngày ba đến bảy tháng mười hai tại xã Cái Bè, theo cổng thông tin tỉnh Đồng Tháp.
Đông Hòa Hiệp là nơi di sản không đứng riêng lẻ. Nó đi cùng bữa ăn gia đình, câu chuyện dòng họ, cây trái trong vườn và nước sông chảy bên nhà. Đó là lý do cái làng này, dù không hoành tráng như nhiều điểm du lịch khác, lại để lại ấn tượng rất khó quên với những ai đã ghé qua.